Toneel

B-film uit 1594

Toneel: Shakespeare Stock: Titus door Dood Paard

Wij kennen in Nederland geen repertoiretoneel. Wij kennen toneelgezelschappen die repertoire spelen. Maar die dat repertoire niet houden, die van dat repertoire niet houden, die niet in staat zijn mooie toneelvoorstellingen voor langere tijd vast te houden. Het enige toneelspelersgezelschap dat een jarenlange omarming van mooie stukken mede tot doel had is Maatschappij Discordia geweest. Maar Maatschappij Discordia is op de polderlandse toneelmarkt van brood & spelen afgeslacht. De eigenwijze leerlingen van Jan Joris Lamers c.s. hebben vervolgens hun eigen toneelspelersgezelschappen op ge richt die de traditie van repertoiretheater in ere proberen te houden. Zo kun je in 2005 op eens opnieuw genieten van een voorstelling die acht jaar geleden (in het najaar van 1997) een verademing was in het spelen van een stuk van William Shakespeare: Dood Paard – een acteurscollectief dat al zo’n twaalf jaar bestaat – speelt deze maanden opnieuw hun versie van Titus Andronicus, Shakespeares jeugdwerk, onder de korte titel Titus. De voorstelling maakt deel uit van het project Shakespeare Stock, vier Shakespeare-stukken die tussen 1997 en 2005 in eigen vertalingen en in eigenwijze versies zijn gebracht.

Titus Andronicus is een kruising tussen slachthuis en slagveld. Er vallen veel doden. In het pandemonium waarmee de voorstelling Titus door Dood Paard opent, terwijl het publiek binnenstroomt – harde muziek, twee door elkaar pratende vertellers – valt ergens de mededeling dat dit Shakespeares slechtste stuk is. Dat klopt niet. Het is een jeugdwerk. Geschreven op de golven van een trend, ongeveer in 1594. Het toneelpubliek viel toen voor wraak & bloed, extreme B-films op het toneel. De manier waarop de acteurs van Dood Paard in Titus het thema van de wraak omspelen is een van de krachten van de voorstelling. Ze maken er een wrede fuif van. Ze trekken een lange neus naar moord & doodslag. Ergens, vrij in het begin van het stuk, zit een jachtscène. Die wordt door de toneelspelers van Dood Paard niet gespeeld maar gedanst, op mu ziek van Purcell. Zo op het oog ziet die dansfuif er niet uit, tikje dom, behoorlijk flauw, lelijk gedanst ook – maar dan weer zó lelijk dat je ogen te kort komt.

Die jachtdans vormt de introductie voor het middendeel van het stuk. Daar gebeuren de ergste dingen: moord, verkrachting, mar teling, zelfkwelling. De to neel spelers leggen in dat mid den deel van de voorstelling de energie totaal stil. De verbeelding van een berg ellende gebeurt rechts achter, in een kaal, steriel licht. De spelers zitten bij elkaar en incasseren. Rustig citeren ze teksten alsof ze al aan de overkant van de Dodenrivier zijn. Een manipulator – hij heet Aaron, het is een neger, hij wordt gespeeld door een vrouw – eist ergens in die bak ellende een afgehakte hand als onderpand. De ruzie over wiens hand het zal worden leidt tot een slapsticknummer van hoog niveau. Huilen & lachen, schaterlach & brok in de keel.

Titus Andronicus is een toneelstuk waarin zóveel doden vallen dat iemand ooit eens zei: moest er een zésde bedrijf komen, dan zouden de eerste rijen publiek worden uitgemoord, bij gebrek aan slachtoffers op het podium. Titus door Dood Paard walmt die wanhoop uit: hoe ver kun je gaan, welke middelen staan je ter be schikking in het tonen van ellende, wat kun je nog laten zien en laten horen op een toneel? De mengeling van hijgende paniek, hysterische aria’s, hilarische lach-of-ik-schiet-scènes, een gouden muziek keuze en een glasheldere mise-en-scène, dat alles, en nog veel meer, maakt van Titus door Dood Paard een onvervalste Ne derlandse to neelklassieker. Waar ik als Shakespeare-lover & liefhebbend onder deel van het Ne derlands toneelpubliek van hoop dat de acteurs van Dood Paard hem nog lang op het repertoire, in stock zullen houden.

Titus (1997) in Shakespeare Stock, met J.C. (1999, Julius Cae sar), Coriolanus (2001) en Zomernachtliefde (2005, A Mid summer Night’s Dream) nog te zien in Antwerpen, Groningen, Gent, Rotterdam, en Brussel. Inl.: www.doodpaard.nl