Bagagedragers

De oude Japanse meester Shohei Imamura won met zijn nieuwste film ‘Unagi’, over een moordenaar met een paling als huisdier, in Cannes een Gouden Palm. ‘De aal’ heeft inmiddels zijn weg naar Nederland gevonden en is in Amsterdam, Utrecht, Nijmegen en Rotterdam in de filmtheaters te zien. ..LE Er gaat opvallend veel aandacht uit naar jonge debuterende filmmakers en al even opvallend weinig naar oudere gerijpte meesters. De weinige uitzonderingen op de regel dat films welhaast infantiel moeten zijn, bevestigen door hun vreemdheid en bijzonderheid toch weer de regel. Neem bijvoorbeeld de meest recente film van de negentigjarige Manoel de Oliveira Viagem ao principio do mundo (‘Reis naar de oorsprong van de wereld’).

Een oude acteur (Marcello Mastroianni in zijn laatste rol) gaat in de bergen van Portugal op bezoek bij een oude tante die hij nooit heeft ontmoet en die hij van zijn bloedverwantschap moet overtuigen. Een reis langs vele sporen uit het verleden. Een eenvoudige en heldere film die alleen maar ‘moeilijk’ kan zijn voor mensen die de oude Mastroianni niet charmant vinden en die herinneringen en bespiegelingen zonde van hun tijd vinden. Het lijkt of De Oliveira alle gekkigheid die je met film kunt uithalen al eens heeft uitgehaald en hij het zich daarom permitteert om minimaal en onopgesmukt te zijn. Hij hoeft niets meer te bewijzen en bewijst daarmee de kijker een grote dienst. De kijker mag delen in de levenswijsheid van de maker.
Het ligt er iets minder dik bovenop, maar ook de nieuwste film van Shohei Imamura Unagi ('De aal’) is een film die alleen maar gemaakt kan zijn door iemand met een lang en gelouterd leven achter zich. De maker van onvergetelijke films als Vengeance is Mine en The Balad of Narayama heeft nog niet de leeftijd van de Portugese meester, maar is toch al weer een eindje in de zeventig.
Imamura heeft altijd de kunst verstaan om eenvoudige verhalen die zich afspelen in een eenvoudige omgeving de diepte en wijsheid te geven van alles omvattende complexiteit in de gedaante van absolute soberheid. Zijn karigheid heeft in zijn laatste film het niveau van Robert Bresson - de karigste onder de filmmakers - bereikt.
Het verhaal van Unagi is eenvoudig. Een man weet zich bedrogen door zijn vrouw. Tijdens de nachten dat hij ’s nachts gaat vissen, wordt zij bezocht en genomen door een andere man. Op een fatale nacht keert hij vroeg naar huis terug en betrapt het stel op heterdaad. De ijverige kantoorklerk en rustige sportvisser wordt het rood voor de ogen en hij slacht zijn vrouw als een beest. Imamura vertelt dit drama droog en zakelijk nog voor de titel als een proloog. Een mooi, bijna laconiek moment verbeeldde hij direct na de moord. De man stapt van top tot teen onder het bloed op zijn fiets en daalt in de ochtendmist de heuvel af. Onderweg neuriet hij zelfs een liedje. Hij stapt het plaatselijk politiebureau binnen met de woorden: 'Ik heb mijn vrouw vermoord en dit is het moordwapen.’ Rustig legt hij een groot bebloed mes op de balie en wacht. Het feitelijke filmverhaal speelt jaren later als de man zijn straf heeft uitgezeten. Hij wordt gedwongen weer te leren een leven buiten de gevangenis te leiden en Imamura toont dit proces met veel gevoel voor detail, met veel compassie en - hierin toont hij zich de wijze meester - met een subtiel gevoel voor humor en absurditeit. Ik denk dat het drama van voor de titel ook goed door een talentvolle jonge filmmaker zou kunnen worden verteld, maar voor de milde dagelijkse diepgang van de feitelijke film moet meer bagage worden meegebracht. Een bagage die Imamura zich op zijn lange weg heeft eigengemaakt.

  • Behalve de nieuwe Imamura draait er al een tijdje nog een nieuwe film van een grote Japanse regisseur; Hana-Bi van Kitano Takeshi. Neem de kans waar om dit meesterwerk op het filmdoek te zien voordat hij is uitgerouleerd.
  • Aan Kitano zullen in de volgende eeuw zeker retrospectieven worden gewijd. Nu zijn de filmmusea nog bezig met eerdere Japanse grootheden. Bijvoorbeeld Yasujiro Ozu, aan wie de hele maand april aandacht wordt besteed in het Nederlands Filmmuseum.