Balkan-visum op de tocht

Belgrado – De rij voor de douane lijkt eindeloos. Hij kronkelt zelfs een bocht om en we moeten er helemaal langs om bij ons eigen loket te komen, waar we direct mogen doorlopen. Het is voor staatsburgers van de Schengenlanden een dagelijks privilege aan de randen van Europa. Met een mengsel van gêne en opluchting aai ik even mijn paspoort.

Wie in die rij staat, verliest anderhalf uur van zijn leven met wachten. Maar dat is nog niets vergeleken bij de vernederingen die mensen met het verkeerde paspoort tot voor kort moesten ondergaan. De visaverstrekking voor Europa is weinig tactvol. Een collega kwam aanvankelijk Nederland niet in omdat ze op basis van haar afkomst van de Balkan geen kans zou maken bij een asielaanvraag. Het kostte heel wat moeite de poortwachters te overtuigen dat ze slechts voor een stage kwam en daarna graag naar huis wilde.

‘Ik heb de afgelopen twintig jaar in een container doorgebracht’, zegt de 37-jarige zanger, journalist en mensenrechtenactivist Petrit Saracini uit Macedonië. ‘Ik heb wel wat kunnen reizen, maar nooit zonder frustrerende voorwaarden. Uiteindelijk verhinder je daarmee dat mensen de waarden, waarvan je wilt dat ze die delen, ook daadwerkelijk kunnen proeven.’

Vandaar de vreugde in landen als Servië, Macedonië of Bosnië over het visumvrij reizen in de Schengenlanden dat in 2009 werd ingevoerd. Voor heel wat zakenmensen, studenten en mensen met familie in ‘fort Europa’ was het de meest tastbare vooruitgang van de afgelopen jaren. Maar nu dreigt de klok te worden teruggedraaid. EU-ministers bespreken donderdag een voorstel van lidstaten, waaronder Nederland, om de visumplicht voor de Balkan opnieuw in te voeren. De reden is gelegen in het aantal asielaanvragen. Achtergestelde groepen, vooral Roma, nemen de bus naar landen met een lange procedure en vragen asiel aan. Hun pogingen zijn kansloos, maar ze zitten allicht drie maanden op vol pension in een opvangcentrum waar het beter leven is dan thuis.

De Balkan vreest een nieuw isolement. De Servische premier Dacic bood vorige week zelfs aan om de opvangkosten van Servische asielaanvragers te vergoeden. Dat leek hem verkieslijker dan de schade die een nieuwe visumplicht zou aanrichten. De EU is niet enthousiast. Ze wil dat landen zelf hun ‘asielshoppers’ aan de grens tegenhouden. Daardoor is het nu soms moeilijker om Servië uit te komen dan om honderd meter verderop de EU in te gaan, zeker als je een Rom bent. Dat kan nooit de bedoeling zijn geweest, maar zolang de asielprocedure aantrekkelijk blijft zal iedereen eronder lijden.