Opera: ‘De lamp’

Banaliteiten

De lamp, regie Marien Jongewaard © Bowie Verschuuren

Overste Karremans komt thuis uit Srebrenica. In deze kleine opera, gezien in De Balie in Amsterdam, wordt hij alleen aangeduid met de veelzeggende, hier ironisch gebruikte kafkaiaanse letter K. Hij heeft een cadeautje bij zich voor zijn vrouw, een kitscherige staande schemerlamp. Hij zegt dat hij die voor haar heeft gekocht, maar zijn vrouw, mevr. K, weet beter. Zij heeft thuis op de televisie kunnen zien dat de Servische generaal Mladić haar man onverwacht dit cadeautje gaf, voor hem en voor zijn vrouw. En dat K. het ongewenste presentje niet durfde te weigeren.

Mevr. K. kan geen snippertje respect voor haar man opbrengen, zelfs geen gehuicheld medeleven. Hij mag niet met haar naar bed, er kan nauwelijks een kopje kippensoep voor hem vanaf. Het ergste vindt zij het dat hij tegenover Mladić en de hele wereld heeft gelogen dat hij twee kinderen heeft, terwijl er nooit tijd was om kinderen te maken, en nu is het te laat.

De dialoog tussen K. en zijn vrouw hangt van banaliteiten aan elkaar. Erik-Ward Geerlings heeft hem in korte zinnetjes geschreven. De muziek van Huba de Graaff gaat in horten en stoten. Zij heeft bewust een bijzonder ongemakkelijke opera willen schrijven. Op mij werkt dat verbazend goed. Hoe banaler de tekst is en hoe lelijker de muziek, hoe meer het me ontroert.

Door de tragedie van Srebrenica – de val van de enclave, de moord op duizenden moslimmannen, het falen van Dutchbat, van de VN, van heel Europa tegenover een paar duizend brallerige Serviërs – terug te brengen tot een minuscuul huiskamerdrama, gaat de arme K. tegelijkertijd staan voor al die Dutchbatters die zonder enig begrip te krijgen zijn thuisgekomen, die met de nek werden aangekeken, in de steek werden gelaten en vaak tot zelfmoord werden gedreven. Mevr. K. staat zo gezien voor ons allemaal, die makkelijk oordelen en zelfs niets doen, tot aan de dag van vandaag.

Marien Jongewaard heeft het heel sober geënsceneerd. Met alleen een bankstel en met gebruikmaking van overvloedig videomateriaal, dat tegelijk de nachtmerries van K. en de tv-beelden in het hoofd van merv. K. laat zien. Charlie Bo Meijering speelt in Servisch uniform gepast onaangenaam piano. Bariton Arnout Lems is een strakke, aandoenlijke Karremans, mezzosopraan Esther Kuiper een onaandoenlijke mevr. K.

Een belangrijke – zwijgende en sprekende – rol is er voor Helmert Woudenberg als generaal Mladić, die K. en alle mannen in de zaal aan het slot uitgebreid de waarheid zegt. Hij brengt Karremans zo in het nauw dat die ten slotte keihard op de piano hamert en zich daadwerkelijk de slechte pianist betoont die hij volgens de Servische generaal altijd al was.


De lamp is nog te zien tijdens de Operadagen Rotterdam (27 september), in Het Nationale Theater in Den Haag (29 september) en in Theater Kikker in Utrecht (9 en 10 oktober), hubadegraaff.com