‘beatrix is best goed, hoor’

EIND VORIG JAAR waarschuwt De Telegraaf: ‘Nu al dreiging van rellen Beatrix-feest’. Afgaand op een brief aan de koningin van ‘ex-provo Roel van Duin van de uiterst linkse Groenen’, waarin deze Hare Majesteit Beatrix beleefd vraagt niet al te veel politie de Amsterdamse straten op te sturen, komt het dagblad tot de conclusie dat het feest wel eens flink uit de klauw kan gaan lopen. Vooral wanneer de hand wordt gelegd op het actieblad Ravage, waarin de notulen staan van een geheimzinnige bijeenkomst van relschoppers.

Daaruit blijkt wat Beatrix zoal te wachten staat. Het schijnt de bedoeling te zijn dat op zestig punten in de hoofdstad actievoerders zich verzamelen. Achteruitlopend trekken zij daarop naar de Dam, alwaar een groots gekostumeerd bal plaatsvindt. Er wordt een tunnel naar het Paleis op de Dam gegraven. Er staat een rookbomaanval op de rondvaartboot met koningin en gasten op stapel. Hoe te voorkomen dat iedereen dezelfde saaie bivakmuts opzet? vraagt actievoerder Bert. Een bondgenoot stelt voor om workshops ‘kostumeren’ te houden, opdat ieder zich op feestelijke wijze kan vermommen. En, zo meldt Ravage: 'Er is inmiddels een videogroep gestart die een relvideo maakt. Deze wordt naar buitenlandse media als CNN, BBC, BRT etcetera gestuurd.’
Voor mensen gespeend van enig gevoel voor humor, wordt ten overvloede vermeldt dat deze notulen misschien wel een grap betreffen.
(AFGELOPEN ZATERDAG meldt De Telegraaf op de voorpagina dat de Binnenlandse Veiligheids Dienst de inlichtingendiensten van omringende landen een officieel hulpverzoek heeft gedaan bij het in kaart brengen van 'internationaal opererende anarchistische groeperingen’. Die zouden in het buitenland geprobeerd hebben medestanders te mobiliseren 'om het verjaardagsfeestje van onze vorstin te verzieken’. Het dagblad maakt gewag van een 'rellenvideo’ die deze beruchte Nederlandse actiegroepen naar hun geestgenoten in den vreemde zouden hebben gestuurd als opwarmertje, vergezeld van een oproep tot actie.
De BVD gebeld: 'Dat was een spannend verhaal in De Telegraaf! Contacten met buitenlandse inlichtingendiensten hebben we altijd. Over de aard daarvan kunnen we niets zeggen. De verjaardag van de koningin is geen speerpunt. We maken risico-analysen en adviseren aan de hand daarvan de Amsterdamse politie. Een rellenvideoband? Daarover is mij niets bekend. De berichtgeving in De Telegraaf is overtrokken.’
Rob van het actieblad Ravage: 'Het is onzin. Die notulen waren overduidelijk een grap waarmee we de pers wilden dollen. Wij krijgen actiebladen uit veel landen. In het buitenland weten ze niet eens dat Beatrix jarig is. Wat De Telegraaf schrijft, is echt verzonnen.’ Maar het zijn wel gevaarlijke verzinsels, meent Rob. Hij waarschuwt voor de bekende politietactiek om verhalen als deze te gebruiken als rechtvaardiging voor hard optreden.
De potentiële relschoppers moeten dezer dagen sowieso flink op hun tellen passen. Rob: 'De laatste tijd worden mensen weer gevolgd als ze het kraakpand Vrankrijk verlaten. Bezoekers wordt op straat geld geboden in ruil voor informatie over wat er binnen gebeurt - niet veel geld overigens, de BVD is zuinigjes.’
NIET ALLEEN DE BVD ligt op de loer. Al wat dezer dagen maar even de indruk maakt in opstand te zullen komen, wordt besprongen door cameraploegen, radioreporters en schrijvende collega’s. Relschoppers zijn hot. En ach, ook als het niet om een rel gaat maar om een eenvoudige klompendans op de Dam, dan nog weet het persvolk er wat van te brouwen.
De klompendans van vorige week werd opgevoerd door een groep die zich middels een korte persverklaring kenbaar maakte als 'Chaoten’: 'een samenwerking van punx, autonomen, revolutionairen, artikel 140-activisten, de vereniging van bijstandsvaders en het Hobbemakommando in ballingschap’. In hun verklaring eisen de Chaoten: 'Geen privéfeesten, maar volksfeesten. Teruggave van het Paleis op de Dam aan het volk. Vuurwerk voor de Amsterdammers. Scharrelvarkens. Vrij openbaar vervoer voor iedereen. En eerherstel voor Balthasar Gerards en Willem Daendels.’
Voorwaar, échte revolutionairen.
Op het in de fax vermelde telefoonnummer neemt Johan op. 'Voor die klompenactie was maar een summier persberichtje verstuurd. Daarop hebben we zo'n vijfenzeventig telefoontjes gehad. Op de Dam waren alle televisiezenders en alle landelijke dagbladen vertegenwoordigd. Ik ben geen relgeile actievoerders tegengekomen. Wel tientallen relbeluste journalisten. Alles moet binnen hun relpraatje vallen’, schampert Johan. 'Nu kan de pers niet meer terug zonder zich belachelijk te maken. Iedereen praat elkaar na. Een normaal denkend mens kijkt zo door al die onzin heen. Amsterdam blijft rustig.’
DAT VERWACHT OOK het onlangs opgerichte Nieuwe Republikeinse Genootschap, dat donderdag 29 januari klokslag 13.00 uur de republiek zal uitroepen. Ook al op de Dam. Woordvoerder Wouter: 'Buiten onze actie gebeurt er volgens mij helemaal niets in de stad. We zullen geen geweld gebruiken. We dragen geen bivakmutsen. Dus waarom zouden de autoriteiten ons tegenwerken? We vragen trouwens een demonstratievergunning aan.’
Toch werd het NRG overspoeld met telefoontjes van journalisten op zoek naar een rel. Wouter: 'We waren niet bepaald goed bereikbaar. Het is een wonder dat ze ons te pakken hebben gekregen. We zijn zelfs gebeld door twee Duitse tv-stations. De meeste journalisten hebben wel in de gaten dat we niet uit zijn op geweld. Toch smeken ze bijna om een rel. Die kunnen we ze helaas niet bieden. We willen geen politieknuppels trotseren, maar een taboe doorbreken.’
Ook 'stand-up conductor’ Geert van Tijn mag zich verheugen in grote media-aandacht. De koningin gaf te kennen een door de gemeente aangeboden aubade niet op prijs te stellen. Dat was reden voor Van Tijn er lekker toch een te organiseren. Van Tijn heeft het liever over een 'openbare zangles’: 'Een koor van vijfduizend mensen lijkt me prachtig. Het is geen protest. Ik grijp gewoon mijn kans om een gigantisch zangstuk te doen. Op de wijs van Verdi’s 'Slavenkoor’. We zijn niet bang om tegen een politieknuppel aan te lopen. We hebben een vergunning. Ludiek, niks geen geweld. Republikeinen en monarchisten samen in één gigantisch koor. Als Castro en de paus samen op een podium kunnen, kunnen wij dat ook.’
ONDERTUSSEN IS de jacht op de potentiële relschopper in volle gang. De lokale televisiezender AT5 presteerde het om urenlang voor een kraakpand te posten in de hoop een subversief element voor de camera te krijgen. De heroprichting van de roemruchte kraakomroep De Vrije Keyser, ditmaal niet op de radio maar op de lokale televisie, ontging vrijwel geen enkele reporter. Als daar geen heftige autonomen te vinden zijn! Producent Eric van Duivenvoorden: 'Ik voel me de laatste tijd net een uitzendbureau voor autonomen. De hele Nederlandse pers lijkt op zoek naar actievoerders van vroeger, anonieme relschoppers en weet ik wat allemaal nog meer. Ik ben gebeld door zo'n beetje alle televisiestations, van SBS6 tot de Vara. Het is een eigenaardig verschijnsel, al die persaandacht. En het gaat alleen maar over rellen. Zal wel komen door de Eurotop.
Voordeel is wel dat nu eindelijk, jaren na provo en Kabouters, de autonome medemens weer in de belangstelling staat. Ben je het zat voortdurend politiek correct te zijn en wil je actie, dan plak je het etiket autonoom op je voorhoofd. Dat gebeurde vroeger al in de kraakscene. Bij gebrek aan beter komt de pers nu wél massaal af op de ludieke acties van de autonomen. Dat helpt ons mooi van het geweldstigma af.’
LUDIEK DUS. Sinds de magische 'ugghe ugghe’-song waarmee rookmagiër Robert Jasper Grootveld rond het door een nicotinegigant geschonken standbeeldje op het Spui keer op keer de Amsterdamse dienders wist te provoceren, is er wat afgehappend en geludiekt in de hoofdstad. Provo’s en studenten, uit op een feestje, voelden zich in 1966 geprovoceerd door Beatrix’ halsstarrige weigering haar huwelijk ergens anders te doen plaatsvinden dan in Magies Centrum Amsterdam. Het gevolg: flinke knokpartijen met de politie, rookbommen in de trouwstoet en - uiteindelijk - het aftreden van de burgemeester. Begonnen als spel, geëindigd als oorlog met politieke slachtoffers.
Vrije Keyser TV toonde afgelopen maandagavond twee nostalgische 'republikeinen’ van weleer. Tijdens een boottocht van Beatrix en Claus hingen zij, bijgestaan door enkele geestverwanten, een spandoek uit het raam van hun grachtenpand. Rechercheurs die hen al een poosje schaduwden, stormden direct naar binnen en arresteerden de actievoerders. De wettelijke grond waarop dat gebeurde werd pas een dag na de aanhouding duidelijk gemaakt. Driftig juridisch spitwerk had een reeds lang verstoft artikel aan de vergetelheid ontrukt. Het bleek een strafbaar feit met luide stem een geschreven tekst uit te venten. 'Leve de Republiek!’ hadden de revolutionairen bij hun arrestatie geroepen.
Alles is retro in de jaren negentig, en daar passen ludieke acties in. Ging het er bij de bloemenkinderen vooral om de aandacht te trekken, anno 1998 heeft de actievoerder over aandacht niet te klagen. 'Ludiek’ is de actie vooraleerst om de pers te dollen en haar een spiegel voor te houden, zo laat een klompendanser weten.
VOELT DE ACTIEVOERDER zich dan niet geprovoceerd door Beatrix? Kan het hem misschien niet zo heel veel schelen dat de majesteit op kosten van de gemeenschap een besloten verjaarspartijtje viert? Groenen-voorman Roel van Duin doet donderdag mee met het Nieuw Republikeins Genootschap en zal de republiek uitroepen, maar hij stelt: 'Wij misgunnen Beatrix haar partijtje niet, we vragen haar alleen het bescheiden te houden. Ik vind zelf dat ze haar baantje best goed doet, hoor. Wij hebben nog met de hele fractie gespaard om haar een fiets aan te bieden.’
Boos werd Van Duin pas toen burgemeester Patijn een raadsmotie naast zich neerlegde die inging tegen het plan de Dam te versieren met metershoge koninklijke portretten. Deze versiering zag de raad als een mogelijke provocatie van de door Beatrix genegeerde Amsterdamse bevolking. Patijn is daarvoor niet bang. Hij verwacht geen gewelddadige protesten. En dat hij niet is uitgenodigd op de receptie, deert hem niet.
Niemand is serieus boos. De klompendans had meer weg van een verplicht nummertje. Initiatieven als dat van het NRG wekken de indruk van een studentengrap. Er is geen werkelijk protest. Voornaamste punt van aandacht is het gestoei met de media, het opstuwen van de hype. Daarmee passen de ludieke acties van nu in een moderne samenleving waar alles, en zeker zoiets stoffigs als actievoeren, slechts op ironische wijze bekeken kan worden.
MAAR WIE IS de sterkste speler? Media, actievoerders óf misschien toch de ordebewakers? Een potje ouderwets matten met de ME zit er tegenwoordig niet meer in. Zo ver laten de BVD en de hardhandig opererende arrestatieteams, ingesteld na de verloren veldslagen tijdens de kroning in 1980, het niet meer komen.
Chaoot Johan: 'Je moet tegenwoordig iets volkomen idioots doen, absoluut geweldloos, om niet volkomen in elkaar getremd te worden door de ME. De politie heeft nog niet door dat het allemaal weer veel ludieker is geworden. Ze halen voortdurend alles uit de kast en reageren veel te hard. Het gebruik van artikel 140 tijdens de Eurotop was ingegeven door één omgeduwd politiebusje. De actievoerders hebben nauwelijks een klap uitgedeeld.’
Rob van Ravage is dezelfde mening toegedaan: 'Als je niet iets ludieks doet, loop je weer de kans om in elkaar te worden gerost.’ Hij weet van geen enkele harde actie. Sterker nog, de redactie van Ravage trekt het weekend van 31 januari de stad uit, naar de Autonomen Ontspanningsweek in Breda. Daar valt ongetwijfeld meer te beleven dan in Amsterdam.