Beatrix’ laatste avondmaal

Het staatsbezoek aan Oman mocht dan zijn afgelast wegens de onrustige situatie in het oliestaatje, een ‘privé-bezoek’ van de koningin ging wél door. Beatrix dineerde in het bijzijn van kroonprins Willem-Alexander en prinses Maxima in een van de paleizen van de puissant rijke sultan Qaboos bin Said, wier ordetroepen onlangs minstens één demonstrant doodschoten, en volgens sommige bronnen zelfs zes.

Premier Mark Rutte (VVD), die ministerieel verantwoordelijk is voor het handelen van de koningin, bleek toestemming te hebben gegeven voor het beladen bezoek. Het regime van sultan Qaboos is weliswaar minder hardvochtig dan dat van de verdreven dictators van Egypte en Tunesië, of de momenteel op leven en dood bevochten Libische leider Moammar Kadhafi, maar volgens het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken kent ook Oman politieke gevangenen en gebruikt de politie er excessief geweld. Tijdens de protesten liet de sultan zwaar bewapende troepen posities innemen.

‘Als jullie koningin dineert met onze sultan, is het alsof zij dineert met ons hele volk’, zei een Omaniet tegen een verslaggever. Zijn redenering geldt ook vice versa: Beatrix is het Nederlandse staatshoofd. Als zij dineert met een ondemocratische sultan die laat schieten op burgers, dan dineren wij allemáál met zo'n dictator. Zeker nu dat is gebeurd met toestemming van de premier, lijkt het Nederlandse volk in de ogen van de buitenwereld de kant gekozen te hebben van de onderdrukkers van de Arabische Revolutie. Dat is slecht voor de Nederlandse naam bij de opkomende nieuwe democratieën in het Midden-Oosten.

Normaal gesproken zou het ministerie van Buitenlandse Zaken dat risico niet hebben willen lopen, maar er bleken economische belangen in het spel. Dat Shell in Oman naar olie boort en het Rotterdamse Havenbedrijf voor de helft eigenaar is van een Omanitsche haven, was al bekend. De Volkskrant onthulde echter dat het privé-diner diende om een grote wapenorder in de wacht te slepen. Scheepswerf Damen Schelde is in de race om vier grote, oceaanwaardige patrouillevaartuigen voor de sultan te bouwen. De levering daarvan aan het ondemocratische regime houdt het risico in dat ze vroeg of laat tegen burgers worden ingezet.

Dat zou niet de eerste keer zijn. Korvetten die Damen Schelde de afgelopen jaren aan Indonesië leverde bleken ondanks toezeggingen te worden gebruikt tegen opstandige volksbewegingen in Atjeh en Papoea-Nieuw-Guinea. Het gebeurde onlangs nog bijna in Egypte. ‘Deze voertuigen lenen zich niet voor inzet bij onlusten’, meldde minister van Buitenlandse Zaken Uri Rosenthal vorige week op Kamervragen. Maar op verscheidene foto’s van de legerinzet rond demonstraties tegen Moebarak waren YPR-pantserwagens te zien die verdacht veel leken op door Nederland aan Egypte verkochte exemplaren.

Het ziet ernaar uit dat premier Rutte zich lelijk in de vingers heeft gesneden. De misbruik van de term privé-bezoek heeft tegen zijn zin de discussie over de constitutionele rol van de koning hoog op de parlementaire agenda gezet. Vorige week kondigde GroenLinks aan voor de zomer te komen met een initiatiefwet voor een ceremonieel koningsschap. Zo'n stap wordt momenteel gesteund door de gehele linkse oppositie plus de PVV: een Kamermeerderheid.