Bedrog in maatkostuum toneel

Petra Stuk/Helga Drama begint in het tempo van een formule-1-race. De man (Helmer, Michiel van Dousselaere) komt op en laat geen twijfel bestaan over zijn toestand: bloedgeil. Zijn vrouw Petra (Hilt de Vos) zit bescheiden aan de zijkant van het speelvlak. Die speelvloer is benauwd: wanden van witte kussens, een tafel in het midden, een stoel voor Petra, griezelige wandmeubelen met een pregnante jaren-vijftigstank.

Het klimaat van de scène is nóg benauwder: de vrouw onderwerpt zich aan de lusten van haar man. Ogenschijnlijk biedt ze geen tegenwicht, maar ze zit daar superieur. We weten niet of ze overwicht heeft, ze laat een hoop geklets over zich heenkomen, de echtgenoot is een ‘watje’ en je voelt als kijker meteen dat hij een berg bedrog in zijn maatkostuum heeft hangen.
In een volgende scène komt een vriendin van Petra op, Lisa (Irma Nijenhuis), een vamp in een strak gesneden mini-jurkje. Ze converseren in staccato gesproken, kale zinnen. Die gaan over bedrog en onderwerping. Petra: De pijn die hij mij doet bevestigt juist de liefde die ik voor hem voel. Lisa: Maar je bent gek/ Hij leeft zijn lusten elders uit/ en houdt jou met geweld onder de duim/ Als dat je lieve lust begeert/ wens ik je veel plezier/ Je laat je toch niet nemen door zo'n vent. Petra: Hou op/ Ik hou van hem al is hij mij ontrouw. Lisa: Hij kan toch niet jouw exclusieve kans zijn op geluk/ Ik ken er nog al wat die meer galant zijn/ en betrouwbaar en ook mooi. Petra: Ik wil geen ander. Nooit/ Hij is voor mij de ideale echtgenoot.
Het geluk van de onderwerping - de ondertitel van Petra Stuk - gaat vrij ver. Petra laat zich ongeveer alles welgevallen. Inclusief een publieke verleidingsscène tussen haar man Helmer en vriendin Lisa. Uiteindelijk wil ze weg, met de bevriende arts Stind naar Parijs - ze kunnen kiezen tussen de Opel en de Chrevolet, Stind doet ook iets in auto’s. Petra eindigt in een rolstoel - Stind reed iets te hard. Maakt niet uit: echtgenoot Helmer blijft buiten de deur neuken en neemt op de terugweg voor zijn invalide echtgenote iets mee van de Chinees.
Het feit dat deze onwaarschijnlijke, melodramatische plotlijn in de voorstelling van DEERIKWARDGEERLINGSGROEP overeind blijft, is te danken aan de kale, uitgeklede, afgepelde acteursregie, een speelstijl waarin de acteurs bijna citaten worden van een voor hen verre en vreemde wereld. Ze lopen verbaasd rond in hun eigen verhaal, een marionettenspeler trekt aan de touwtjes, zij bewegen en spreken. In de eerste tien minuten irriteerde het me mateloos, het leken allemaal truukjes. Maar gaandeweg werd deze microkosmos vol ronddwalende zombies steeds intrigerender. Mede dankzij de onderkoeld gespeelde lust van Stind (Paul van Soest), die - althans bij mij - zeer op de lachspieren werkte.
In Helga Drama wordt het hele vertelperspectief van Petra Stuk omgekieperd. De man is nog altijd een softie, een schrijver met een meesterwerk tussen zijn oren. Petra is de vrouw die hij herscheppen wil. Zijn echtgenote heet Helga. Ze veracht haar man, gaat vreemd met jongens, kijkt toe wanneer de schrijver Robbert in een inrichting belandt - en daar langer dan noodzakelijk wordt vastgehouden. Hij schrijft zijn meesterwerk, en in de slotscène wordt dit boek letterlijk opgevreten.
Het komt mij voor dat Erik-Ward Geerlings voor dit tweede deel rijkelijk bij Ibsen heeft gewinkeld, maar dat stoort niet. Dit tweede deel is slim in elkaar gestoken en intiemer geregisseerd. Helga Drama bevat een paar verrassingen die ik hier niet onthul. Het geluk van de onderwerping is omgebouwd tot een vorm van extase, de vervoering van het personage in relatie tot haar auteur. De volgende stap zal waarschijnlijk zijn dat het personage de schrijver overwoekert. Maar bij Erik-Ward Geerlings weet je het maar nooit. Een mooie toneelavond leverde Petra Stuk/Helga Drama in ieder geval op.

  • Van 21 oktober t/m 1 november speelt ’t Barre Land the Waste Land. Elke avond zijn er verschillende voorstellingen. Wat er te zien is wordt kort van tevoren bekend gemaakt. Alles speelt zich af in de voormalige snijzaal Diergeneeskunde, Biltstraat 166 in Utrecht. Aanvang: 20.00 uur. Op het programma staan onder meer Tsjechov, Topor, Canetti, en nieuwe teksten van Gillis Biesheuvel en Marijke Schermer. Inlichtingen: 030-2316142.
  • Een mooie dialoog tussen twee broers over henzelf en over hun gestorven ouders. Dat is Tussen ons gezegd en gezwegen, een tekst van Oscar van Woensel, door hem en Kuno Bakker (Tg Dood Paard) gespeeld. Een bijzondere reprise. Nog te zien in Tilburg, Den Bosch, Eindhoven, Groningen, Leiden en Wadway. Inlichtingen: 020-4234004.