FILM

Beeld gaat voor tekst

Het Canadese bedrijf Imax, producent van een film­formaat dat een reusachtig beeld in kathedraalachtige bioscopen mogelijk maakt, verdubbelde zijn winst in het vierde kwartaal van 2012.

De opwaartse curve zal zich dit jaar voortzetten door blockbusters als Man of Steel en Pacific Rim die over de hele wereld volle zalen trekken. Een significante ontwikkeling. Films zijn weer ‘groot’ geworden, om met Gloria Swanson te spreken. Maar juist deze ster uit het gouden begintijdperk van de cinema zou evenzeer haar hart ophalen bij een andere actuele trend die op het oog lijnrecht tegenover de moderne ontwikkelingen lijkt te staan, en dat is films zoals vanouds zwijgend en in zwart-wit draaien.

De meest recente illustratie hiervan is de Spaanse film Blancanieves (Sneeuwwitje) van Pablo Berger, een hervertelling van het sprookje van de gebroeders Grimm gesitueerd in het Sevilla van de jaren twintig, waarin de protagonisten stierenvechters zijn en de antagonist een beeldschone ijdeltuit is met een voorliefde voor sm. Het is een prachtige film, eigenlijk nog beter dan The Artist waarmee Michel Hazanavicius in 2011 deze anachronistische filmstijl afstofte. Beide films zijn hommages aan de zwijgende film. Maar de vraag is of ze werkelijk zo radicaal anders zijn dan de nieuwe, ‘grote’ cinema.

Blancanieves focust op de ‘taal’ van het visuele – een shot, een snit, lichtval. En hoe deze dingen als een vocabulaire vormgeven aan betekenis, in het verhaal zelf, maar ook in de psychologie van de personages. Bij zwart-wit lijkt deze werking dwingender, meer expressief. Het zwijgende, kleurloze beeld druipt in Bergers film van de emotie, vaak in close-up. Hierbij komt een zelfbewust element dat in het licht van de Imax-winstmarges tamelijk ironisch is. Want technologie die kleur en geluid mogelijk zou kunnen maken brengt in het verhaal juist dood en verderf. De vader van Carmen (Sneeuwwitje) wordt gespiest door een stier die schrikt als de flitser van een camera afgaat. Later in de film valt haar tante dood neer wanneer een grammofoonplaat opeens begint te spelen. Ook de technologie van de massamedia is een bron van kwaad: de boze stiefmoeder gebruikt geen spiegel om zich ervan te vergewissen dat ze de mooiste van het land is, maar een modetijdschrift dat een artikel over haar publiceert.

Haar haat krijgt extra accent door harde zwart-wit gezichtsdefiniëring: jukbeenderen, wimpers en wenkbrauwen. Terwijl haar verlamde echtgenoot niets meer kan dan dromen over zijn glorierijke dagen als stierenvechter vermaakt zij zich met leer en zweep en chauffeur. Ze laat Carmen ondertussen kolen schoffelen in de kelder. Inmiddels is Carmen een prachtige jonge vrouw geworden: glimmend, gitzwart haar, volle lippen, donkere ogen. En daarom moet ze weg. De scène in het bos met de ‘jager’, hier een chauffeur met een dun, fout snorretje, is bijna een verkrachting. Haar ‘levenloze’ lichaam drijft vervolgens de rivier af, totdat de zeven dwergen, als rondreizende stierenvechtertjes, haar vinden. Carmen herstelt, trekt samen met haar nieuwe vrienden door stad en land en wordt een vrouwelijke toreador. Stiefmoeder zint op wraak.

Blancanieves, die waarschijnlijk in kleine bioscopen zal draaien, heeft één ding gemeen met genoemde kaskrakers: beeld gaat voor tekst. Zwijgende-filmster Swanson zou er blij mee zijn. Als Norma Desmond in Wilders Sunset Boulevard (1950) fulmineert ze tegen scenarist Joe Gillis (William Holden): ‘Writing words, words, more words! Well, you’ll make a rope of words and strangle this business! With a microphone there to catch the last gurgles, and Technicolor to photograph the red, swollen tongues.’


Te zien vanaf 25 juli