Televisie - De VS van Eva & Droomland Amerika

Behoud van wortels

Twee Amerika-series bij de npo, als opmaat voor november, maar dat lijkt, gezien de openingsafleveringen, niet dubbelop.

Medium tv2

Ze verschillen sterk, maar vullen ook aan en bedienen verschillende publieken. De Verenigde Staten van Eva is een veelzeggende titel. Jinek is Amerikaans-Nederlandse met Tsjechische ouders, en zet eigen geschiedenis en uitgesproken persoonlijkheid stevig in. Ik hoef niet zo nodig te horen waarom deze reis voor haar zo bijzonder is; en ik hoef haar al helemaal niet met native healer Blackwulf de zweethut in te zien gaan om daar bij hete stenen onstuitbaar te huilen vanwege angsten. Maar de allereerste scène, een ceremonie waarin een gemêleerde groep migranten de Amerikaanse nationaliteit ontvangt, is prompt informatief, betekenisvol en actuele associaties oproepend. Ze zweren trouw aan de grondwet van de VS inclusief de belofte dat ze daarmee afstand doen van trouw en gehoorzaamheid aan ‘een buitenlandse vorst’. Prompt zie ik massa’s Rotterdamse Turken een vreemde pasja liefdevol en krijgshaftig bejubelen. Bij Eva’s ceremonie worden, ontroerd en ontroerend, juist overtuigde liefdesverklaringen aan de VS = vrijheid afgelegd. Maar behoud van wortels is natuurlijk ook daar een ding.

De Egyptische in Los Angeles wier vader moeizaam een halal kippenslachterij uitbaatte, tot hij zich met succes op Latino’s richtte, probeert haar kinderen nog wel wat Arabisch te leren, maar ze zullen het vooral van Engels moeten hebben. Of Spaans, want in haar goedlopende nering is dat inmiddels de lingua franca. Daarmee hebben Eva’s witte, overwegend Angelsaksische squaredancers in een voorstadje van LA juist grote moeite: iedereen welkom maar dan geen moerstaal meer. Als je alleen voor het geld komt en niet voor de cultuur moeten we je niet. Speelt die ergernis ook een rol bij de komende verkiezingen? Ja, zeggen de vriendelijke dansers, zonder Zijn Naam te noemen.

In een barbershop zeggen oudere zwarte mannen dat Trump ‘America great again’ wil maken – oftewel zoals toen zij op reis naar het Zuiden een emmertje mee moesten nemen om te poepen, want op wc’s mochten ze niet. Zo min als naast een witte in de kroeg zitten. Hun ouders hebben nooit over die tijd van vernedering willen praten: te traumatisch, en ze wilden hun kinderen niet belasten. Nu neemt zwart bewustzijn toe. Heus de moeite waard, Eva’s VS.

Maar diep onder de indruk ben ik van de eerste aflevering van Droomland Amerika. Die illustreert aan de hand van casus Youngstown, Ohio, de grote economische, sociale en culturele veranderingen die grote delen van de VS de laatste decennia doormaakten. Via staalfabrieken die in een jungle zijn veranderd en prachtig archiefmateriaal over de bloeitijd wordt een waar televisie-essay over geschiedenis en actualiteit van een weggevaagde middenklasse geschreven. Voortreffelijke duiders komen aan het woord, onder wie George Packer, auteur van The Unwinding (De ontluistering van Amerika). De grote lijn en het persoonlijk verhaal komen samen. Reisserie in de grote vpro-traditie. Waarover later meer.

Martijn Nijboer (regie), Eva Jinek, De Verenigde Staten van Eva, KRO-NCRV, 6 delen sinds donderdag 25 augustus, NPO 1, 22.30 uur. Hans Pool (regie), Eelco Bosch van Rosenthal, Droomland Amerika, VPRO, 8 delen vanaf zondag 11 september, NPO 2, 20.15 uur


Beeld: Droomland Amerika, regie Hans Pool (Hans Pool / VPRO)