Bejaardenpower

De Vara produceerde onder de titel Eindeloos leven vier televisiespelen rond het thema ‘ouderen’. Naast wat die spelen op zichzelf betekenen, is het een methode om het genre single play te redden. Van de commercie is op dit vlak niets te verwachten en mede daardoor valt het te rekenen tot taak van het publieke bestel. Lof voor plichtvervulling is te veel eer, maar als we zien wat de publieke omroep laat liggen, is een voorzichtig bravo gepast. Vergis ik me niet dan is dit Vara’s tweede themaproject. Eerder waren er spelen rond medische ethiek. Alles van redelijke kwaliteit plus een uitschieter: een spel van Maria Goos over prille geliefden van wie de jongen een dodelijk ongeluk krijgt waarna orgaantransplantatie aan de orde is. Ethische, psychologische, juridische en medische problemen kwamen aan de orde zonder dat het een gedramatiseerde brochure werd: het bleef drama gezien vanuit het perspectief van het getroffen meisje. Spel dat een dramaprijs verdiende en niet (of ook) een prijs vanwege de Stichting Donorcodicil.

Leverde Eindeloos leven ook zo'n dramaprestatie op of zal de Vara het moeten doen met een penning van het Algemeen Ouderen Verbond? Want dat is het probleem bij dit soort projecten: bij een gekozen thema van maatschappelijk belang wordt drama gemaakt en het is moeilijk dan boven het niveau van maakwerk uit te komen. Misschien moet je ook niet verwachten dat het kunst oplevert en moet je tevreden zijn met ambachtelijkheid. Aan die laatste eis is voldaan. De Vara hoeft zich niet te schamen. Maar getroffen of geroerd was ik niet. Terwijl de kracht van fictie kan zijn dat ze ons meer openbaart over de medemens en onszelf dan registratie van de ‘werkelijkheid’ vermag.
Misschien begint het probleem met een redactioneel 'programma’ waarvan het geraamte door de spelen kiert: niet over de oude mens als passief slachtoffer maar als krachtige handelende persoonlijkheid; de oude mens als individu zoals die wel degelijk schuilt achter de gelijkschakelende permanentjes, brillen en kreukvrije bloemetjesjurken. De vier spelen zijn alle in die zin 'emanciperend’. Opstand in het bejaardenhuis; ontvoering van adoptief-kleinzoon uit tehuis; stijlvolle gekozen dood van stel voordat de kanker de ontluistering inzet; buitenechtelijke liefde en seks tegen sociale controle in. Kracht en moed, kortom. Daar valt iets voor te zeggen. Deels omdat verworpenen der aarde aanmoediging verdienen, deels omdat wat er aan bejaardenpower aanwezig is, wordt onderschat of belachelijk gemaakt. Bovendien zal de mondigheid van ouderen toenemen doordat een generatie met een grote muil bejaard wordt. Maar het heeft ook iets braafs en in zekere zin contra-produktiefs. Opstand in en van een tehuis krijgt iets van carnaval: de zot mag even zeggen dat clerus en rijke niet deugen. En in het filmisch interessantste produkt, Eva (Yoka Baretti’s fraaie come-back) wordt de demente echtgenote van de (daardoor?) overspelige man zo karikaturaal neergezet dat ik te meer besefte hoe moeilijk het is drama beter te doen zijn dan documentaire: Vergeten van Ireen van Ditshuysen.