Beladen herdenking

Tallinn - Toomas Hendrik Ilves, Estlands vlinderdas dragende president, heeft een reputatie van eigenzinnigheid hoog te houden. De EU-ambassadeurs in Tallinn kunnen erover meepraten. Elke maand, tijdens een lunch in het presidentiële Kadriorg-paleis, vergast ‘thi’ hen op breedsprakige colleges over Unie-gerelateerde onderwerpen. De lezers van het diepzinnige proza over internationale betrekkingen dat hij aan de lopende band publiceert, kunnen de theorieën van Huntington en Fukuyama onderhand wel dromen.
Het staatshoofd wist onlangs alle aandacht weer op zich gevestigd te krijgen. Ilves liet in een interview weten dat hij een uitnodiging van president Medvedev voor het bijwonen van de festiviteiten omtrent de 65ste verjaardag van de sovjetoverwinning op nazi-Duitsland had ontvangen en dat hij op 9 mei inderdaad naar Moskou gaat. Aktuaalne kaamera, het Estse negen uur-journaal, bracht het nieuws als opener. Beslist geen toeval. Vijf jaar geleden zorgde een soortgelijke invitatie, toen verzonden door Vladimir Poetin, voor grote consternatie in Estland. Voor de Esten markeert 1945 namelijk niet het einde van de Tweede Wereldoorlog, als wel de hervatting van de bezetting door de Sovjet-Unie die in 1940 was begonnen. Tienduizenden 'klassevijanden’ werden naar Siberië afgevoerd en in de tweede helft van de jaren veertig kweten de sovjetbeulen zich op nog fanatiekere wijze van hun taak. Om die reden bleef Ilves’ voorganger Rüütel thuis.
Eén 'Baltische’ leider toog in mei 2005 wel naar Moskou: de Letse president Vike-Freiberga. De Russen waren echter allerminst ingenomen met haar komst, want Letlands IJzeren Dame schroomde niet om in toespraken en in gesprekken met de media het communisme op gelijke hoogte te plaatsen met het nazisme. En de sovjets hadden het in 1939 toch op een akkoordje gegooid met Hitler? Een grovere vorm van blasfemie bestaat er in de Russische optiek niet. Miljoenen Russen, militairen en burgers, hebben het leven gelaten tijdens de 'Grote Vaderlandse Oorlog’ en voor de 'bevrijding van het fascisme’ van Oost-Europa, met inbegrip van de zo ondankbare Pribaltika, die in 1940 ook nog eens 'geheel vrijwillig’ tot de Sovjet-Unie waren toegetreden.
De grote vraag is nu of 'thi’ in de voetsporen van 'vvf’ zal treden en de in een nationaal trauma wortelende boodschap opnieuw zal uitdragen. Ook Rusland lijkt niet goed te weten wat het met de intellectuele Est aanmoet en wacht maar af. Wordt vervolgd - ook in 2015.