Buitenland

Beloften

Autoritaire leiders blijven vaak eindeloos aan de macht: niet omdat het zo leuk is of omdat ze nog meer macht willen, maar omdat opstappen voor hen direct lijfsgevaar of bankroet betekent. Daarom worden veel landen gevangengehouden door giftige, ouder wordende leiders, die liever hun samenleving mee de afgrond in trekken dan eenzaam ten onder te gaan. En daarom is de democratie in de wereld erbij gediend als zij de garantie krijgen van een veilige aftocht en een streep door oude rekeningen.

Dat schreef de Brits-Amerikaanse politicoloog Brian Klaas vier jaar geleden in The Despot’s Accomplice. Het boek ging over een vertrouwd rijtje landen dat in de Verenigde Staten als ‘mislukte staten’ wordt beschouwd. Vier jaar later is het moeilijk om bij Klaas’ conclusies niet aan de VS zelf te denken. Althans, als je de analyse van president Trumps persoonlijke financiën leest die The New York Times maakte op basis van de belastingaangifte die hij al jaren geheim houdt. Vierhonderd miljoen dollar schuld is in ieder geval een heldere reden voor sabotage en een vlucht naar voren. Klaas’ aanbeveling in zo’n geval: stop de giftige leider het geld maar toe, hoeveel weerzin dat ook kost, en red je democratie. Voor Amerikaanse Democraten zou dat een reële keuze moeten zijn: veel van hen geloven niet dat hun democratie nog eens vier jaar Trump overleeft.

Dat is een donkere kijk op de zaken, maar die verbleekt nog bij het wereldbeeld dat wordt opgeroepen in Amerikaanse media die Trump gunstig gezind zijn. Het is het in deze laatste weken voor de Amerikaanse verkiezingen waard om soms de websites van Breitbart en Fox News te bezoeken. Daar staan de VS aan de afgrond van anarchie: van ongeremd Antifa- en Black Lives Matter-geweld in de steden als Biden de verkiezingen wint, een overheidskruistocht tegen automatische wapens, klimaat- en virushysterie en dagelijkse verbrandingen van de Amerikaanse vlag. Er zit on-Amerikaans weinig hoop en optimisme in deze verkiezingen, alsof de Verenigde Staten van Wanhoop naar de stembus gaan.

Wat als Trump verliest en hij houdt woord?

In dat licht is het opvallend dat Trump campagne voert onder de slogan ‘Promises Made, Promises Kept’ – je zou een iets betere stand van het land verwachten als dat zo was. Het laat ook blanco wat hij met nog vier jaar wil doen. Maar Trump is hierin heel normaal. Het houden van beloften is altijd een hoofddoel van Amerikaanse presidenten, betogen studies onder namen als Lies, Damned Lies, and Campaign Promises, omdat kiezers daar kandidaten zwaar op afrekenen. Vraag het maar aan George Bush senior, met zijn gebroken belofte van 1988: ‘Read my lips: no new taxes’.

Voor Republikeinen staan er behoorlijk wat vinkjes achter de beloften die Trump vier jaar geleden deed. Misschien niet dat zijn gedrag ‘meer presidentieel dan van iedere voorganger’ zou zijn, ‘met de mogelijke uitzondering van Abraham Lincoln’. Maar belastingverlagingen: check. Erkennen van Jeruzalem als hoofdstad van Israël, uit het Klimaatakkoord van Parijs en handelsakkoord TPP: check. ‘Onnodige’ regels schrappen over milieu, arbeidsrecht, bankentoezicht? Gedaan. Net als IS bombarderen, militaire uitgaven omhoog, een moslimverbod, NAVO-landen chanteren, troepen uit Afghanistan terugtrekken, sancties voor Cuba. En het belangrijkste van allemaal: conservatieve rechters benoemen, ruim tweehonderd op lagere rechtbanken en twee, waarschijnlijk straks drie, in het Hooggerechtshof.

Trump heeft ook veel níet gedaan. Zijn grote project, bijvoorbeeld: de Muur. Het opsluiten van Hillary Clinton. Industriebanen terughalen, een biljoen dollar aan nieuwe infrastructuur, Obama’s gezondheidswet vervangen, alle immigranten zonder papieren deporteren, de nationale schuld verlagen, martelen door de overheid legaal maken, en nog veel meer. Het Poynter Institute, dat een Trump-beloftenmeter bijhoudt, heeft de teller staan op een kwart van de beloften voldaan, een kwart onduidelijk, en de helft gebroken. Zoals alles bij Trump hangt de afweging af van welke feiten iemand wil zien.

Toch is nu al zeker dat één belofte – als hij die houdt – Trumps plaats in de geschiedenis zal bepalen. In 2016 kondigde hij aan dat hij de verkiezingsuitslag alleen zou accepteren als hij won. Dat had geen consequenties, omdat Trump won. Nu herhaalt hij die belofte. Als Trump verliest en hij houdt woord, dan wordt dat de daad waar alles bij in het niet valt. Over twee weken weten we meer.