Beoordelingsfout

‘Is dit democratie?!’ schreeuwt een Iraanse student, hees van verontwaardiging, terwijl hij journalisten op zijn vernielde bezittingen wijst. Samen met duizenden andere studenten koos hij de afgelopen dagen de straat om te protesteren tegen de conservatieve leiding van zijn land. Geschonden slaapvertrekken - in de afgelopen twintig jaar zijn er in Iran wel ernstiger aanleidingen voor protest stilletjes voorbijgegaan.

Aan de Perzische Golf ontvouwt zich een klassiek familiedrama. Als starre vader fungeert ayatollah Khamenei, de conservatieve Opperste Leider van Iran, die met harde hand zijn kroost niet in de teugels weet te houden. Iran is zijn politieke systeem ontgroeid als een te klein kinderbed - een bizar gevolg van de bevolkingsexplosie van de laatste decennia. Bijna de helft van de Iraniërs is geboren na 1979, het jaar van de revolutie, en een groot deel van de rest kan zich die gebeurtenis niet heugen. De ongeschreven regels van de Islamitische heilstaat gaan voor de helft van de natie niet meer op. Als afstraffing voor een demonstratie op donderdag overviel de Ansar Hezbollah, de officieuze knokploeg van de conservatieve politieke krachten, samen met politie de volgende ochtend een studentenhuis, sloeg alles kort en klein en verwijderde studenten via het raam. Wat twintig jaar een garantie was geweest voor een geïntimideerd zwijgen - de participatie van politie - zorgde nu voor massale protesten, harde kritiek in de pers en uiteindelijk het ontslag van een politiechef en wat neerkwam op een excuus van Khamenei. De confrontatie is zo klassiek vanwege de doem die over de onbuigzaamheid van de conservatieven hangt. Sinds twee jaar geleden de hervormer Khatami tot president werd verkozen, grotendeels door steun van jongeren die al vanaf hun vijftiende stemgerechtigd zijn, bestrijdt Khamenei enigszins onbeholpen alle hervormingsgezinde krachten van het land als nieuwe vijanden van de revolutie. Maar de meeste studenten, en zeker de politieke hervormers, wíllen helemaal niet van de islamitische staat af. Het afdwingen van een confrontatie was ontegenzeggelijk een beoordelingsfout van Khamenei, in politieke finesse de mindere van zijn voorganger Khomeini. Na jaren van verval lijken de conservatieven immers de gedoemde verliezer in de strijd met de hervormers. Maar ook dat hoort bij een klassiek drama: met open ogen het noodlot tegemoet.