Berlijn – Eerst was er alleen een Twitter-filmpje, daarna waren er wat voorzichtige lokale nieuwsberichten, maar twee weken later hebben de rellen tijdens de Nieuwjaarsnacht in Berlijn een felle landelijke discussie losgemaakt. Want relletjes kende Berlijn altijd wel met Oud en Nieuw, maar toestanden ‘zoals in Parijs’, zegt de Duitse minister van Justitie, zijn nieuw. Dus wat is er de oorzaak van?

In het Berlijnse stadsdeel Neukölln vielen groepen jongeren tijdens Oud en Nieuw niet alleen de politie aan, maar ook brandweerlieden en reddingswerkers. Ze gebruikten hiervoor stenen, staven, vuurpijlen en signaalpistolen. Een bus van het openbaar vervoer werd in brand gestoken, diverse agenten en brandweerlieden raakten gewond. Er werden 145 relschoppers gearresteerd, die allen inmiddels zijn vrijgelaten.

De belangrijkste aanleiding voor het debat zit ’m echter in de migratieachtergrond van de meeste relschoppers. Het thema is daarmee direct deel geworden van de gepolariseerde discussie die ook na Oudejaarsnacht van 2015 in Keulen ontstond. Aan de ene kant staan de vele rechtse commentatoren, die de culturele achtergrond van de jongeren als enige oorzaak aanwijzen. Aan de andere kant staan links-groene politici die iedere verwijzing naar herkomst als ‘racisme’ veroordelen.

Deze hernieuwde politiek-ideologische discussie over migratie is niet los te zien van de stadsverkiezingen in Berlijn volgende maand. De rellen zijn inzet van een politiek steekspel, waarbij de nuances van de realiteit minder ter zake doen. Want de rellen waren wel gewelddadiger dan vroeger, maar zijn in Berlijn niet nieuw, zegt de Neuköllner integratiepoliticus Güner Balci, die in deze migrantenwijk is opgegroeid.

In Neukölln vragen bewoners al jaren om een sterker ingrijpen van de staat, zegt Balci, omdat ze zelf het grootste slachtoffer van dergelijke rellen zijn. Het gaat volgens haar om ‘een groep losers’ die ook de rest van het jaar de buurt terroriseert: jongemannen zonder toekomst, die de reddingswerkers aanvallen als representant van de staat waar ze geen toegang toe menen te hebben. Voor een deel speelt de culturele achtergrond inderdaad een rol bij dit geweld, zegt de bekende Neuköllner psycholoog Ahmad Mansour, maar ook daar ligt een verantwoordelijkheid van de staat: de jongemannen krijgen de heersende waarden namelijk niet van huis uit mee.

Sociaal werkers voorspellen nu al wat er na de stadsverkiezingen gebeurt. Het thema verdwijnt weer uit de aandacht, terwijl het probleem in de wijk nog steeds niet is opgelost.