Berlusconi’s instinct

DE VERBIJSTERING die Italië kan oproepen, wordt mooi verbeeld in de film Lamerica. Plaats van handeling is Albanië, waar de eerste tv’s verschijnen na de val van het communisme. Iedereen stemt af op RaiUno: kamers vol berooide Albanezen, starend naar een parade van borsten, benen, haargel en lachende dikke mannen. Italië.

Dezelfde verbijstering roept Italië in Noord-Europa op als het om politiek gaat. ‘Het wordt moeilijk om te bedenken wat Silvio Berlusconi nog meer moet doen om uit zijn macht te worden gezet’, schreef The Guardian, nu deze week nieuwe hoofdstukken werden toegevoegd aan een lange saga van schandalen waarvan eentje al genoeg zou zijn om iedere andere Europese premier de laan uit te laten vliegen. Eerst vertelde een tienermeisje over een seksfeest met de premier waarbij zij met andere meisjes wiet rookte die in Berlusconi’s privé-vliegtuig was aangevlogen. Een paar dagen later werd een senator van Berlusconi’s partij veroordeeld omdat hij jarenlang de 'contactpersoon’ tussen Berlusconi en de Cosa Nostra was - al zijn derde veroordeling voor een misdrijf, wat Berlusconi er niet van weerhield hem te benoemen tot Italiaans afgevaardigde naar de Raad van Europa.
De opgewekte minachting voor de waardigheid en verantwoordelijkheden van zijn ambt, gecombineerd met zijn al decennialange greep op een grote democratie, maakt Berlusconi een uniek verschijnsel in Europa. In gesprekken over Europees populisme maken politicologen ook altijd een voorbehoud als het om Berlusconi gaat: deze man en zijn beweging zijn nergens mee te vergelijken. Dat is waar, maar in sommige opzichten heeft Berlusconi andere politici wel de weg gewezen. Het belangrijkst daarin is dat hij heeft bewezen dat bijna niets ertoe doet, zolang je op verkiezingsdag maar in trek bent bij een groot deel van het electoraat.
De schandalen? Drie jaar geleden drukte uitgerekend een van zijn eigen bladen het eerste verhaal af over 'Berlusconi’s harem’. Dat vond een deel van de Italiaanse kiezers misschien afstotelijk, maar een groter deel legde de link Berlusconi - mooie vrouwen - succes. Winst dus. Berlusconi’s kruistocht tegen justitie? Met een meesterlijk politiek instinct maakte Berlusconi zichzelf de verpersoonlijking van de Italiaan die zich het slachtoffer voelt van de willekeur van de wet, van belastingen en vergunningen. De schade aan de landspolitiek en de rechtsstaat was bijzaak.
In Nederland deed Berlusconi-politiek zijn intrede op 1 april 2008, toen minister Hirsch Ballin in het parlement een document opdiepte dat zwart op wit aantoonde dat Wilders loog. 'Ik word hier belazerd. Dit is bedrog. Leugens’, riep Wilders. De volgende dag verschenen geen veroordelingen in de kranten, maar enquêtes over de vraag wie volgens het publiek nou gelogen had, met een gelijke stemverdeling. Het is kennelijk een winnende formule. In de postmoderne democratie doen je acties er niet zo veel toe, wél hoe de kiezer ze ïnterpreteert. Niets illustreert dat beter dan de misstappen van PVV-Kamerleden die nu aan het licht komen. 'Iedereen maakt fouten’, reageerden PVV-stemmers in Volendam. Zaak gesloten.