Berlusconi’s wereldrecord

Zijn eigen enquetebureau, gespecialiseerd in self-fulfilling prophecies, had hem 36 procent van de stemmen voorspeld. Het is uiteindelijk vijftien procent minder geworden, maar dat was ruim genoeg om de nieuwbakken politicus Silvio Berlusconi de overwinning te bezorgen. Een partij die drie maanden geleden nog niet eens bestond, was in een klap de grootste van het land geworden. Een wereldrecord.

Je kunt duizend oorzaken aanvoeren voor Berlusconi’s spectaculaire zege in de Italiaanse parlementsverkiezingen van vorige week. Zijn immense populariteit als geboren winnaar, als tv-smaakmaker, als leider van ’s werelds sterkste voetbalclub. Zijn timing om op het juiste moment in het politieke vacuu"m te stappen. De inschakeling van de know-how en de faciliteiten van zijn concern voor de verwezenlijking van zijn politieke ambities. Het misbruik van zijn media voor zijn verkiezingscampagne. Zijn lange ervaring als verkoper van illusies. De misrekeningen en aperte fouten van zijn tegenstanders. Maar de uitslag van de verkiezingen wordt er niet minder onthutsend door. Na twee jaar Italiaanse ‘revolutie’ is de aap uit de mouw gekomen: de Zwarte Ridder Berlusconi, de Pol Pot van de commercie"le tv, de nieuwe Peron, de nieuwe Big Brother.
Hij heeft het uitstekend gespeeld. Eerst beweert hij maandenlang dat alle verhalen dat hij de politiek in gaat gelogen zijn, terwijl de voorbereidingen daartoe zichtbaar aan de gang zijn. Dan geeft hij de partijen van centrum en rechts de aanzegging dat ze moeten samengaan omdat anders een linkse overwinning onvermijdelijk wordt. Hij werpt zich op als geweten en redder van rechts: als er geen front komt tegen links, zegt hij, zal ik helaas genoodzaakt zijn mezelf in de strijd te werpen. Vervolgens constateert de heiland in spe tot zijn vreugde dat de anti-linkse partijen verdeeld blijven. Daarna voert hij wekenlang de spanning op door te doen alsof hij nog altijd aarzelt of hij 'het veld op zal gaan’. En als hij ten slotte op 26 januari officieel het besluit bekend maakt dat hij al lang had genomen, is zijn geoliede verkiezingsmachine niet meer te stuiten.
'Misschien wordt ook Berlusconi een flop, maar in ieder geval is hij een nieuwe figuur.’ Een van mijn rechtse vrienden, want die heb ik tegenwoordig ook, heeft in volle overtuigng op de mediakoning gestemd, en hij weet met verve uit te leggen waarom. 'De rest is oud, behalve Bossi van de Liga Noord, maar die schreeuwer vind ik gevaarlijk.’
En links, was dat dan geen alternatief? 'Links? Kom nou. Even oud als de rest. Heeft net zo goed meegedaan. Heeft net zo goed vuile handen.’
En Berlusconi dan, is die soms brandschoon? 'Weet ik niet. Maar het is in ieder geval wat anders. En hij heeft tenminste wat in zijn mars.’
Ik sla er de kranten van een paar maanden geleden op na. Burgemeestersverkiezingen in een paar grote en vele kleine steden. Lawine van proteststemmen. Overwinning van de progressieve kandidaten in Rome, Napels, Genua, Venetie" en Trie"st. Italie" geeft links zijn vertrouwen. Een periode is afgesloten. Generale repetitie voor de algemene verkiezingen. Even slikken. Hoe kon de stemming in vier maanden tijd zo radicaal omslaan?
De stemming is helemaal niet omgeslagen. De rechtse stemmers waren vier maanden geleden even rechts als nu, maar ze hadden weinig mogelijkheden om dat te laten blijken. Vroeger stemden ze altijd op de christen-democraten, de socialisten of een van hun satellietpartijtjes, maar die hadden zichzelf met hun schandalen deskundig de das omgedaan. Wat bleef er over? In het noorden Bossi, en in de rest van het land Fini met zijn neofascistische MSL.
Bossi had al eerder het maximum aan proteststemmen bereikt. En Fini? Die buitte zijn imago van historische vijand van het oude regime volop uit en profileerde zich tegelijk als het modern-rechtse alternatief. In de tweede ronde van de burgemeestersverkiezingen bleven hijzelf en Alessandra Mussolini over als de rechtse kandidaten in Rome en Napels. Geen van beiden heeft het gehaald. Maar hun percentages, dicht tegen de vijftig, waren indrukwekkend. Links heeft dat signaal - een vrij krappe overwinning op een gediskwalificeerde tegenstander - niet begrepen.
Links gelooft, ook na het demasque van de laatste jaren, nog altijd graag in zijn eigen mythen. Zo was Achille Occhetto ervan overtuigd dat het hem was gelukt de Italiaanse Communistische Partij naadloos te laten overgaan in de Democratische Partij van Links. Hij dacht ook dat de partij aantrekkelijk was geworden voor het gros van het electoraat van de oude regeringspartijen. En zo werd de linkse overwinning in de burgemeestersverkiezingen uitgelegd als het begin van een nieuwe tijd. Terwijl het in feite een zege was op een tegenstander die het ondanks zijn handicap als erfgenaam van een verdachte ideologie verrassend goed deed.
En toen kwam Berlusconi. Links lachte. Want wat leek gemakkelijker dan zo'n tegenstander te verslaan? Als protege en vriend van Craxi en als prototype van de geslaagde figuur van het oude regime was hij toch niet serieus te nemen? Iemand die onzinnige beloften deed en zijn tv-zenders voor zichzelf gebruikte, viel toch vanzelf door de mand?
Nee dus. Maar laat ik niet te lang stilstaan bij het treurige spektakel dat links heeft opgevoerd met zijn verkeerde inschattingen, zijn ruzies, zijn vermogen om potentie"le kiezers tegen zich in het harnas te jagen, zijn onvermogen om een nieuw beeld van zichzelf te geven, zijn onmacht om de taal van de gewone man te spreken. Waarschijnlijk kon links niet anders, omdat het ook zelf het produkt is van een failliet systeem.
Hebben de Italianen dan gestemd voor een radicaal ander systeem? Geen sprake van. Goed, ze hebben de Andreotti’s, Craxi’s en Forlani’s na verleende diensten afgedankt. Maar ik vrees dat ze in Berlusconi, Bossi en Fini de nieuwe voormannen hebben gezien van hun oude individualisme. De Operatie Schone Handen ten spijt.