‘Een man van duizend levens’, ‘Voor altijd de Boss’, ‘Koorddanser van justitie’, ‘De vechter’. Een greep uit de Franse krantenkoppen na de bekendmaking van het overlijden van Bernard Tapie afgelopen zondag op 78-jarige leeftijd thuis in Parijs. Tapie’s eigen krant La Provence wijdde in de editie van Marseille de dag na zijn dood liefst 58 pagina’s aan de geboren en getogen Parijzenaar die ‘de man van Marseille’ werd. Oftewel ‘het gezicht van de overwinning’, zoals Emmanuel Macron de voormalige voorzitter van Olympique Marseille in dezelfde krant typeerde. Het lijkt of de president met het oog op de verkiezingen volgend jaar april geen gelegenheid voorbij laat gaan om stemmen te winnen in de provincie: ‘Bernard Tapie zal voor alle inwoners van Marseille, voor alle voetbalfans en voor mijzelf altijd de man blijven die met al zijn energie, engagement en talent Olympique Marseille naar de top van Europa bracht.’ Onder Tapie werd de voetbalclub vijf keer landskampioen en in 1993 zelfs winnaar van de Champions League.

Macron verzuimde in zijn ingezonden brief in La Provence te vermelden dat Tapie zijn leven lang was verwikkeld in vele rechtszaken voor corruptie dan wel belastingontduiking. In 1993 werd hij veroordeeld voor matchfixing waarna Olympique Marseille, ook wegens gebruik van doping, degradeerde naar de tweede divisie. Tapie zelf kreeg twee jaar gevangenisstraf. ‘Ik heb gelogen maar het was te goeder trouw’, waren zijn legendarische woorden tijdens het proces. Hij kwam na 165 dagen cel in de voormalige Parijse Santé-gevangenis vervroegd vrij en mocht de rest van de straf thuis uitzitten.

Er zijn meer kritische noten te plaatsen bij de even flamboyante als louche zakenman die al vanaf zijn jeugd onder het motto ‘Joh, alles is mogelijk’ dacht de wereld naar zijn hand te zetten. Na een korte carrière als chansonnier met het liedje Ik geloof niet meer in meisjes besloot hij midden jaren zestig op een andere manier rijk te worden. Hij opende een van de eerste discountzaken in televisies en witgoed. Dominique Mialet-Damianos, zijn secretaresse, werd zijn grote liefde, zijn eerste huwelijk was toen al gestrand. De zaken gingen voorspoedig tot hij met zijn falende alarmsysteem voor hartpatiënten werd veroordeeld wegens misleidende reclame.

Nog na zijn dood dient een hoger-beroepzaak tegen Tapie

Intussen kocht hij voor een spotprijs tal van hotels en kastelen van de zelfverklaarde Centraal-Afrikaanse keizer Bokassa. Frankrijk zou zijn bezittingen in beslag nemen, had hij hem wijsgemaakt, waarna hij het vastgoed met grote winst verkocht. De snelle zakenman bouwde een imperium door het opkopen van noodlijdende bedrijven waarin hij investeerde en die hij doorverkocht. Het Duitse sportmerk Adidas raakte uit de rode cijfers na reclamespotjes met Diego Maradona. Het grote publiek leerde hem kennen door zijn optredens in talkshows, wat al snel leidde tot Ambitions, zijn eigen programma waarin hij jonge ondernemers hielp bij het verwezenlijken van hun droomproject. En passant liet Tapie, vanaf zijn jeugd een fanatiek wielrenner, zijn oog vallen op wielerploeg La Vie Claire. Hij stak veel geld in het genereren van media-aandacht en gaf de noodlijdende wielersport een flinke commerciële impuls. Gekleed in een shirt in de kleuren van Mondriaan behaalde de ploeg met Bernard Hinault en Greg LeMond in 1985 en 1986 tweemaal de Tour de France-zege. ‘Tapie was de enige ploegbaas die ons kwam opzoeken.’ Hij nam de ‘gouden 3 x 20 punten’ van ploegbaas Tapie waarmee je iemand snel kunt inschatten ter harte: de eerste twintig seconden van een ontmoeting, de eerste twintig woorden die iemand zegt en de twintig centimeter die zijn gezichtsuitdrukking weergeven.

Ook François Mitterrand raakte gecharmeerd van de zakenman die populariteit genoot bij het grote publiek en bovendien uit een eenvoudig nest kwam; zijn vader was metaalarbeider, zijn moeder zorgmedewerker. Eenmaal op een verkiesbare plaats voor de Parti Socialiste stootte Tapie in het Front National in Marseille die ‘schoften’ van Jean-Marie Le Pen meteen van hun politieke voetstuk. Maar twee maanden na zijn benoeming in 1992 tot minister van Stedenbeleid moest hij terugtreden wegens alweer een rechtszaak. Na overboeking van vijf miljoen euro mocht hij zijn taak weer hervatten tot de socialisten in 1993 de verkiezingen verloren. Zijn populariteit bracht hem na de Europese verkiezingen naar het Europese Parlement in Brussel, maar een nieuwe juridische kwestie maakte een politieke functie voorgoed onmogelijk. Hij bleef een charismatische figuur en dat bracht Claude Lelouch ertoe hem in 1996 te casten voor de rol van scrupuleuze zakenman naast Fabrice Luchini in Hommes, Femmes, mode d’emploi. Zijn acteerprestaties kregen een vervolg op de Parijse planken in One Flew over the Cuckoo’s Nest.

Deze week dient postuum een hoger-beroepzaak van het Openbaar Ministerie tegen Tapie inzake de verkoop van aandelen in 1993 van Adidas. Hij won de zaak tegen de Franse voormalige staatsbank Crédit Lyonnais aanvankelijk. Toch dreigde hij nu de 405 miljoen euro schadevergoeding terug te moeten betalen; een vriendje binnen de arbitragecommissie zou het juridisch oordeel hebben beïnvloed. De huidige voorzitter van de Europese Centrale Bank Christine Lagarde werd eerder in deze zaak veroordeeld wegens nalatigheid. De Franse nieuwszender Franceinfo concludeerde dat Tapie met zijn voortijdig overlijden ‘onschuldig’ is gestorven. ‘Le Boss’, die tot op hoge leeftijd vanuit Parijs wekelijks naar zijn vijftig kilometer verderop gelegen buitenhuis fietste tot dat wegens schulden werd verkocht, wordt op vrijdag 8 oktober vlak bij wielerstadion Vélodrome, voortaan B. Tapie Vélodrome, in zijn ‘geliefde’ Marseille begraven.