Universitair hoofddocent bestuurssociologie, Universiteit Twente

Bert de Vroom

Wat is de meest dringende maatschappelijke kwestie van dit moment?

De groeiende kloof tussen economie en sociaal beleid wordt één van de meest dringende ‘sociale kwesties’ van de komende jaren. Economische ontwikkeling en beheersing van sociale risico’s zijn jaren hand in hand gegaan. Beide zijden hebben in hoge mate geprofiteerd van deze wederzijdse afhankelijkheid. Nederland was jarenlang het voorbeeld van een succesvolle wederzijds afstemming. Globalisering, en met name het voortgaande proces van Europese integratie heeft de economie en de daarmee verbonden arbeidsmarkten geïnternationaliseerd. Sociaal beleid is echter vooral op nationaal niveau blijven steken. Waar zich enerzijds een Europees economisch en financieel beleid ontwikkelt, blijft een Europees sociaal beleid achter. Dat er een groeiende noodzaak is aan een geïntegreerd Europees sociaal beleid maakt de huidige reacties op de economische crisis in Europa duidelijk. We zien dat zowel op nationaal als Europees niveau de beheersing van sociale risico’s niet meer als voorwaarde voor economische ontwikkeling maar als last en belemmering worden gezien (zie ingrepen in pensioenstelsels, en in allerlei andere inkomstenvervangende maatregelen). Nationale verzorgingsstaten worden in snel tempo gereduceerd, maar tegelijkertijd blijft de ontwikkeling van samenhangend Europees sociaal beleid uit. Zonder ingrijpen dreigt een “sociale kwestie” op Europees niveau, waarbij steeds meer groepen worden uitgesloten van de arbeidsmarkt en het sociale leven. Het Eurostat Monitoring report 2009 illustreert dat dreigende gevaar met vele cijfers. Er is een urgente noodzaak om een samenhangend en duurzaam Europees beleid in directe samenhang met het economische beleid te ontwikkelen.

Wat is het meest onderschatte probleem in Nederland?

Een onderschat probleem is de sluipende overgang van een voorspelbare naar een onvoorspelbare en onberekenbare toekomst. Door enerzijds de ontmanteling van de traditionele verzorgingsstaat met haar collectieve programma’s om sociale risico’s te dekken en anderzijds de de-standaardisering van de levensloop worden sociale risico’s niet alleen onvoorspelbaar, maar ook in financiële zin letterlijk onberekenbaar. In de moderne samenleving gaat het niet meer om specifieke risicogroepen, maar moeten we vooral kijken naar risicobiografieën. Hoe organiseren mensen hun levensloop, met welke ingrijpende gebeurtenissen kunnen ze in de levensloop worden geconfronteerd, welke veranderingen in de maatschappelijke en institutionele context dienen zich aan, en wat zijn de mogelijke effecten in termen van risico’s? In het geval van pensioenopbouw gaat het om het risico van onvoldoende inkomen op later leeftijd en daarmee het risico van sociale uitsluiting en armoede. Een recent empirisch internationaal vergelijkend onderzoek illustreert voor een zestal Europese landen, waaronder Nederland, deze dreigende groei van risicobiografieën.

De onberekenbare toekomst is een onderschat probleem en vereist een nieuwe benadering.

Wat is het meest overschatte probleem in Nederland?

Vergrijzing is een van de meest overschatte problemen. Het probleem zit vooral in de wijze waarop zeer uiteenlopende onderliggende problemen worden 'geframed’ in termen van leeftijd. Ondanks vele wetenschappelijke publicaties blijft de term 'vergrijzing’ een hardnekkig leven leiden in beleidsnotities en in de media. Zo worden de oplopende kosten van de gezondheidszorg en voor de pensioenen een-op-een aan vergrijzing gekoppeld. Problemen op zowel de interne als de externe arbeidsmarkt worden toegeschreven aan ouder wordende werknemers. Deze zouden minder flexibel en mobiel zijn, minder actuele kennis hebben, minder productief en te duur zijn, etc. Het perverse effect is een toenemende leeftijdsdiscriminatie , maar ook een negatief zelfbeeld bij degenen die ouder worden. Daar tegenover staan tal van analyses die laten zien dat een reeks van de genoemde problemen niets te maken hebben met het ouder worden op zich, maar een gevolg zijn van beleid en cultuur. Kortom vergrijzing wordt als probleem gruwelijk overschat; het is een vertekening en maskering van de werkelijke problemen.


Bronnen:

European Union/Eurostat 2009, Sustainable development in the European Union. 2009 monitoring report of the sustaianle development strategy, Luxembourrg: Publications Office of the European Union.

Traute Meyer, Paul Bridgen and Barbara Riedmuller (Eds)(2007), Private Pensions Versus Social Inclusion? Non-state Provision for Citizens at Risk in Europe.

Edward Elgar Bert de Vroom & Duco Bannink (2008), “Changing Life Courses and New Social Risks.”, Journal of Comparative Policy Analysis: Research and Practice, special Issue.

Maltby, de Vroom, Mirabele, Overbye (Eds) (2004) Ageing and the Transitition to Retirement: A Comparative Analysis of European Welfare States, Aldershot: Ashgate.


Bekijk een profiel van Bert de Vroom bij de Universiteit Twente