Beschaving

Het is tijd voor een beschavingsoffensief, aldus het CDA in de Tweede Kamer. Het gedrag van de Farmers Defence Force en van het CDA zelf in Noord-Brabant laten zien dat dit nog niet zo’n slecht idee is.

Het gebeurde op dezelfde middag. In de Tweede Kamer pleitte het cda-Kamerlid Chris van Dam tijdens het debat over het deels verbieden van vuurwerk voor een beschavingsoffensief. Er is volgens Van Dam een groter probleem in de samenleving dan alleen het vuurwerk op Oudejaarsavond en het letsel, de materiële schade en de onveiligheid – ook voor politie en ambulancepersoneel – die ermee gepaard gaan. Hij noemde ook ongeregeldheden bij kermissen en trouwstoeten.

Van Dam kreeg onmiddellijk gelijk met zijn analyse. Nog diezelfde middag publiceerden de boeren van Farmers Defence Force(fdf) een bericht waarin werd gescholden met de bijbelse naam Judas, wat staat voor verrader. Iedereen die niet doet wat deze boeren willen, zien zij als een Judas en deze Judassen zullen dat merken ook. ‘Back off!!!’ eindigden ze hun bericht. Verzonden toen hun voorman aan tafel zat met de minister-president en de minister van Landbouw om te praten over stikstofmaatregelen.

Op zoek naar houvast keek ik in een woordenboek wat er eigenlijk wordt verstaan onder beschavingsoffensief: een gerichte actie om een groep mensen of de gehele maatschappij een bepaalde vorm van beschaving bij te brengen. Dan weet ik wel een groep die het nodige bijgebracht kan worden: de boeren van de fdf. Wat zij dan moeten leren: dat in een democratisch land nooit het recht van de sterkste mag gelden, dat er niet gedreigd mag worden met geweld, laat staan dat geweld mag worden gebruikt.

Ook de voorman van Forum voor Democratie, Thierry Baudet, kan een beschavingsoffensief gebruiken. Zijn laatste onbeschaafde daad: discriminerende leugenkoek twitteren. Dat past niemand, zeker een politicus niet.

Maar waar het kabinet het gesprek met de boeren onmiddellijk stopte, bleef uit de hoek van het cda een beschavingsoffensief uit. En in Noord-Brabant onderhandelt het cda met Forum voor Democratie over een provinciaal college. Belangen – niet in de laatste plaats eigen belangen – gaan wederom boven beschaving, net als in 2010 toen het cda met de vvd ging regeren met steun van de pvv. Landbouwwoordvoerder Jaco Geurts twitterde na het Judas-bericht weliswaar over het belang van een dialoog tussen kabinet en het Landbouw Collectief, waarin ook de fdfvertegenwoordigd is. Maar hij kwam niet verder dan dat die dialoog zo snel mogelijk moet worden hervat. Met wederzijds respect.

Maar juist dat respect ontbreekt, respect voor anderen én voor democratische normen en waarden. En niet voor het eerst sinds deze boeren actief zijn. Er waren doodskisten voor hen onwelgevallige politici, een vergelijking met de holocaust omdat de veestapel kleiner moet en de term moordenaar voor wetenschappers die de boeren voorrekenden wat hun bijdrage aan het stikstofprobleem is. Niet zo beschaafd, vinden velen.

Wat de FDF moet leren: dat in een democratisch land nooit het recht van de sterkste mag gelden

Als het cda echter het woord beschaving in de mond neemt, roept dat ergernis op en associaties met het negentiende-eeuwse beschavingsoffensief, toen de stadse elite aan boeren en armen ging opleggen hoe het hoorde. En anno nu rijst dan de verdenking dat het cda vindt dat de Nederlandse, christelijke beschaving superieur is.

Die ergernis geldt de boodschapper. Maar definieer beschaving als de normen en waarden die door de overheid zijn vastgelegd in regels en wetten, en de wrevel verdwijnt. Terwijl je toch kunt zeggen dat de wet die diefstal verbiedt, voortkomt uit ‘Gij zult niet stelen’, een van de tien geboden. Zoals ook de norm die ligt onder de wet die het verkrachten van een vrouw strafbaar stelt, al in die christelijke geboden te vinden is: ‘Gij zult geen onkuisheid begaan’.

Beschaving kan ook bestaan uit de regels die je afspreekt om straat en stad schoner, veiliger en aangenamer te maken. Zoals in Gouda zestien jaar geleden is gedaan omdat de stad onveilig was geworden. Tien stadsregels kwamen er in Gouda, in samenspraak met de bevolking. Zoals: gebruik geen geweld. Ruim zelf je afval op. Spreek Nederlands, dan begrijpen we elkaar. En ook: intimiderend rondhangen is asociaal. Destijds gold dat rondhangen nog alleen voor de fysieke publieke ruimte, inmiddels zijn er sociale media waarop intimiderend rondhangen in de virtuele publieke ruimte een sport is geworden.

Terug naar het beschavingsoffensief waar cda-Kamerlid Van Dam voor pleitte. Als hem dat menens is en hij vindt dat dit bij het cda-gedachtegoed past, waarin niet alles van de overheid kan komen, zal hij het handen en voeten moeten geven. Op wie richt hij dat offensief? Welke normen en waarden wil hij die bevolkingsgroep of ons allen bijbrengen? Hoe regelt hij dat de afgesproken regels gehandhaafd worden?

Want tijdens het vuurwerkdebat vond Van Dam dat de handhaving door de overheid serieus ter hand moet worden genomen, omdat het anders een ‘lachertje’ wordt. Een opmerking die des te opmerkelijker maakt dat het cdaslechts voor een beperkt vuurwerkverbod is. Want juist dat maakt handhaving ervan ingewikkeld.

Maar bovenal zal het cda die normen en waarden zelf ter harte moeten nemen, wil het de wrevel wegnemen die opborrelt als christen-democraten over beschaving beginnen. Dan kun je als partij dus niet de intimiderende boeren hun gang laten gaan en tegelijkertijd ‘linkse’ stalbezetters veroordelen. En moet je je ook ernstig afvragen hoe beschaafd het is om Forum voor Democratie salonfähig te maken door in Brabant met deze partij te gaan besturen.