Bescherm Julian Assange uit naam van de persvrijheid

Geboeid en met een witte baard die past bij zeven jaar kluizenaarschap werd Julian Assange vorige week de Ecuadoraanse ambassade in Londen uit gevoerd door agenten. Kennelijk heeft de al eerder van zijn sokkel gevallen internetradicaal het ook hier verbruid. Al zou de vraag niet moeten zijn of hij een onfeilbare held is, maar hoe ver de persvrijheid reikt in de Verenigde Staten. Het door hem opgerichte WikiLeaks is het soort klokkenluiderswebsite dat past bij het internetgevoel van tien jaar geleden. Transparantie was het modewoord, een betere wereld de belofte. Dat was wat Assange aanvankelijk ook waar leek te maken: in 2010 zorgde hij voor wereldnieuws door gelekt videomateriaal van het Amerikaanse leger te publiceren waarop een helikopter is te zien die onschuldige burgers en twee Reuters-journalisten neermaait tijdens de Irak-oorlog. Daarna volgden onthullingen over het hoge aantal burgerslachtoffers tijdens de oorlog in Afghanistan, grove martelingen in de Irak-oorlog en over de warme banden van Shell met de Nigeriaanse overheid.

Het belang van die onthullingen en de schokgolf die erop volgde doet denken aan het werk van andere internetactivisten, zoals de Amerikaan Edward Snowden. Al zijn de verschillen groot. Snowden was allereerst een échte klokkenluider die een groter risico nam. Als spijtoptant werkzaam bij de Amerikaanse inlichtingendienst nsa besloot hij staatsgeheimen te verzamelen om spionage en privacyschending aan de kaak te stellen. Dat deed hij een stuk behoedzamer en verstandiger dan Assange door nauw samen te werken met journalisten. Hij omzeilde daarmee de radicale valkuil dat ‘transparantie’ domweg de sluizen open zetten is en hopen dat de vrijgegeven informatie goed landt. Assange koos al vrij snel juist bewust voor die strategie. Hij was slechts het platform, beweerde hij, wat erop neerkwam dat hij roekeloos publiceerde wat hem voor de voeten werd geworpen. Ongefilterd en zonder de ethische vragen te stellen die journalisten op een redactie met elkaar zouden bespreken. Zo bracht hij onnodig militairen en ambassademedewerkers in gevaar.

Ver-van-ons-bed werd mede door Assange’s WikiLeaks plots in your face

De arrestatie van Assange, en het gebrek aan verontwaardiging daarover, markeert de neergang van de naïeve techno-optimistische gedachte dat naakte transparantie per definitie goed is. Behalve dat het gevaarlijk bleek, leek de oprichter er zelf ook niet meer in te geloven. Steeds vaker koos Assange partij en verwerd zijn democratische internetplatform tot een politiek instrument van de narcistische oprichter zelf. De vele vijanden die de Australiër maakte, zoals presidentskandidaat Hillary Clinton, kregen te maken met informatie die net te vaak op net het juiste moment werd gelekt.

Toch is het belangrijk te realiseren dat het net zich nu niet rond Assange sluit vanwege de misstappen of roekeloosheid die hem later zijn gaan kenmerken. Zelfs de verkrachtingszaak waarvoor Zweden hem jarenlang heeft willen vervolgen is niet waarom hij is gearresteerd. Assange is opgepakt voor de oorlogsonthullingen die hij deed in de tijd dat WikiLeaks wereldwijd nog wél omarmd werd. Die onthullingen boden een uniek inkijkje in wijdverspreid sadisme onder militairen, hoge aantallen burgerslachtoffers en allerhande vuiligheid die komt kijken bij een oorlog in de 21ste eeuw. Ver-van-ons-bed werd mede door Assange plots in your face.

De aanklacht van de Amerikanen is daarmee een aanklacht tegen de journalistieke inzichten die niet voor niets destijds het nieuws domineerden. Al is het niet de eerste keer dat in de Verenigde Staten persvrijheid en staatsveiligheid in de rechtbank vechten om voorrang. In 1971 oordeelden Amerikaanse rechters op basis van het Eerste Amendement dat de leugens en verhulde feiten over de Vietnamoorlog, die journalisten vonden in de Pentagon Papers, gepubliceerd mochten worden. Ook in latere zaken bleek vrije meningsuiting zwaarder te wegen.

Het is te hopen dat Assange, wanneer hij wordt uitgeleverd, een beroep kan doen op dat eerste grondwetsartikel – niet alleen voor hemzelf maar voor alle journalisten die in de toekomst willen citeren uit gevoelige informatie. En dan nog: ook narcistische activisten verdienen bescherming.