Besnijdenis als Oegandees volksfeest

Kampala – Vastberaden kijkt de zeventienjarige Oegandees Boaz voor zich uit. Hij draagt een korte broek; zijn gespierde bovenlijf is versierd met kralenkettingen. Twee handen omklemmen stevig een stok met daaraan de staart van een colobusaap. Dan rent Charles Wamunga naar voren, ritst Boaz’ gulp open en snijdt met twee lange halen zijn voorhuid eraf. Terwijl het bloed op het speciaal daarvoor neergelegde zand druppelt raken de honderden toeschouwers in extase. De onverdoofde Boaz is nu een echte man geworden, volgens de traditie van het Bagisu-volk.

Het nog ingrijpendere besnijden van vrouwen wordt fel bestreden door activisten en is tegenwoordig illegaal in Oeganda. Mannenbesnijdenis daarentegen is algemeen geaccepteerd in grote delen van Afrika. In Oeganda kan iedere Bagisu-man je precies vertellen op welke dag zijn besnijdenis, Imbalu genoemd, plaatsvond.

Dokter Jaffer Balyettusa schudt zijn hoofd. ‘Het publiekelijk besnijden van mannen is geen goed idee’, zegt hij. ‘Die traditionele besnijders noemen zichzelf chirurg maar het zijn gewoon amateurs. Ik kan je vele foto’s laten zien van jongens waarbij het fout gegaan is. De Imbalu loopt dan uit op een halve castratie.’ Balyettusa werkt in het ziekenhuis van Mbale, in het hart van de regio waar men aan besnijdenis doet.

Wie rondvraagt in Mbale krijgt unaniem te horen dat besnijden moet. Onbesneden mannen worden vies gevonden. Sterker nog, wie zich op zijn twintigste nog niet heeft laten besnijden loopt het risico om door een menigte te worden gegrepen en midden op straat zijn voorhuid te verliezen aan een haastig ingeroepen ‘chirurg’. Nog vorig jaar vonden dit soort volksgerichten plaats in het stadje.

‘Enige jaren terug werd ontdekt dat besneden mannen aanzienlijk minder kans hebben om hiv/aids over te dragen’, vertelt Balyettusa. ‘De reden is vrij simpel: het virus gedijt goed in het vocht dat zich onder de voorhuid bevindt. Geen voorhuid betekent dus minder kans voor het virus om zich te nestelen.’ Het nieuws werd door Afrika’s besnijdende volken met gejuich ontvangen. Overal in Bagisu-gebied pochen mannen nu dat ze geen aids meer kunnen krijgen.

Dokter Jaffer pleit ervoor jongens in het ziekenhuis te besnijden op een veilige manier, maar slechts een enkeling doet dat. ‘De Imbalu is zo belangrijk dat het nog in geen tweehonderd jaar zal stoppen’, voorspelt hij. In het dorp denkt men daar precies zo over. Boaz en twee vrienden die ook net besneden zijn worden overladen met cadeaus en geld. Nog bloedend worden ze op de schouders gehesen en rondgetroond.