Beste boeken 2010

Bestaat/bestond in geen enkele taal

Floris Cohen, How Modern Science Came Into The World , € 65,00
Rens Bod, De vergeten wetenschappen. Een geschiedenis van de humaniora, € 19,95

Twee titels staken met kop en schouders uit boven alle nieuwe boeken die ik dit jaar heb gelezen, en in beide gevallen gaat het om wetenschapsgeschiedenis. Het magnum opus van Floris Cohen, How Modern Science Came into The World (Amsterdam University Press) is een magistrale beschrijving en analyse van de Wetenschappelijke Revolutie. Dat begrip was in de afgelopen decennia onder wetenschapshistorici omstreden en zelfs taboe geworden, maar Cohen laat op overtuigende wijze zien dat het denken over de natuur in de zeventiende eeuw zes fundamentele transformaties doormaakte, die tezamen een omwenteling teweegbrachten in de manier waarop de mens de natuur bestudeert en die het menselijk bestaan op revolutionaire wijze hebben veranderd. Omdat onder de titel De herschepping van de wereld reeds in 2007 een populaire, Nederlandstalige samenvatting is verschenen - perikelen met uitgevers hebben de publicatie van het Engelstalige hoofdwerk vertraagd - wil ik toch een andere titel opvoeren als hét boek van 2010.
Heeft Cohen met zijn boek een belangrijke bijdrage geleverd aan een eerbiedwaardige traditie, de geschiedenis van de natuurwetenschappen, hoogleraar cognitiewetenschappen Rens Bod daarentegen heeft met De vergeten wetenschappen: Een geschiedenis van de humaniora pioniersarbeid verricht, omdat een dergelijk boek in geen enkele taal bestaat.
Bod beschrijft de ontwikkelingen die de taalkunde, filologie, geschiedenis, muziek- en kunsttheorie, logica en retorica hebben doorgemaakt, van de Oudheid tot nu. Bovendien beperkt hij zich niet tot de westerse beschaving, maar kijkt hij ook naar het oude India, China en de middeleeuwse islambeschaving. Op uiterst leesbare wijze en met ogenschijnlijk gemak vat hij samen wat er over deze uiteenlopende terreinen is geschreven, en laat hij zien dat bepaalde ontdekkingen onafhankelijk van elkaar in verschillende culturen werden gedaan en dat in al die wetenschappen het blootleggen van patronen centraal stond.
Bèta’s zijn vaak van mening dat alleen hun wetenschappelijk werk ‘maatschappelijk relevant’ is, maar Bod laat zien dat ook tal van ontdekkingen in de alfawetenschappen invloed hebben gehad op de geschiedenis. Zonder filologie en bronnenkritiek geen Reformatie of Verlichting, zonder de humanistische ontdekking van de wisselwerking tussen theorie en empirie geen Wetenschappelijke Revolutie, zonder de ontdekking van de formele grammatica geen informatietechnologie en internetrevolutie, et cetera. Een ongelooflijk rijk, mooi en gewaagd boek!

Rens Bod, De vergeten wetenschappen: Een geschiedenis van de humaniora; Bert Bakker, 520 blz., € 24,90