Beste stripboek van het jaar

David Mazzucchelli, Asterios Polyp. € 29,95 (bestelbaar, lange levertijd)

Al jarenlang staat David Mazzucchelli te boek als een stripmaker voor stripmakers. Sommige stripboeken bereiken ondanks hun kwaliteit nooit een groot publiek en worden alleen gelezen door critici en collega’s. Mazzucchelli maakt intelligent vormgegeven strips, of ‘graphic novels’, waar andere striptekenaars wat van kunnen leren. Het begrip ‘graphic novel’ wordt tegenwoordig te pas en te onpas gebruikt om een dik stripboek aan te prijzen, maar vaak is dat onterecht. Een graphic novel heeft literaire pretentie, maar hoeft geen verstripping van literatuur te zijn. Juist niet. Bij de eerste zwijgende films was een film pas ‘kunst’ als er een toneelstuk werd verfilmd. Vernieuwend gebruik van de specifieke beeldtaal van het medium werd pas later een reden om een film te waarderen (denk aan Birth of a Nation of Citizen Kane). Met alle literatuurverstrippingen van de laatste tijd lijkt de strip in zo’n vroege fase te blijven steken. Een strip is pas literair als het een verstripping is, is tegenwoordig de regel. Op een paar hoogtepunten na, zoals het stripboek Maus van Art Spiegelman (dat steevast wordt genoemd als voorbeeld dat strips kunst kunnen zijn) en A Blanket of Snow van Craig Thompson, From Hell van Alan Moore/Eddie Campbell, Meccano van Hanco Kolk (om er nog een paar te noemen) zijn er nog niet zo gek veel strips gemaakt waarin een serieus verhaal wordt gecombineerd met een betekenisvol gebruik van de unieke mogelijkheden van de strip. Mazzucchelli’s vorige boek City of Glass (vertaald als Broze stad) is een van die boeken die er bovenuit steken wat vormgeving betreft. Maar dat is nu juist weer een verstripping van een verhaal van Paul Auster. Mazzucchelli’s nieuwste boek Asterios Polyp wordt zijn eerste graphic novel genoemd omdat hij dit keer ook zelf het verhaal schreef. Tien jaar werkte hij eraan en wie even de fraaie titel googlet, ontdekt dat er in korte tijd al een flinke ‘buzz’ is ontstaan over dit cultboek avant la lettre.
Asterios Polyp is een arrogante architect die lesgeeft op een universiteit, maar wiens ontwerpen nooit zijn gerealiseerd. We maken kennis met hem op een moment dat hij volledig aan de grond zit. Hij heeft zijn baan, vriendin en zelfrespect verloren. Terwijl hij in zijn verslonsde appartement seksvideo’s bekijkt van hem en zijn vriendin Hana slaat de bliksem in en breekt er brand uit. Hij schiet wat kleren aan en redt drie dingen die voor hem waardevol zijn: een zippo-aansteker, een bijzonder horloge en een Zwitsers zakmes. Later ontdekken we waarom die zo veel voor hem betekenen. Behalve wat geld zijn dat zijn enige bezittingen, en de toekomst ziet er behoorlijk somber uit. Hij gaat naar het treinstation en vraagt aan het loket: ‘How far would this bring me?’ Het lot brengt hem naar het plaatsje Apogee, waar hij een baan vindt als automonteur. Hij huurt een kamer bij de eigenaar en maakt kennis met diens vreemde, paranormaal begaafde vrouw en haar kind. Langzaam maar zeker krabbelt Asterios uit de diepe put waarin hij zich bevond en maakt hij vrienden op het platteland. De passages over Asterios’ nieuwe leven worden afgewisseld met flashbacks over zijn intellectuele verleden.
Asterios’ tweelingbroer Ignazio stierf bij de geboorte en zijn hele leven voelt hij zich alleen. Misschien dat hij daarom zo gek is op symmetrie en strakke lijnen. Die voorkeur botst met het karakter van kunstenares Hana, die hij ontmoet op een feestje van de universiteit. Zij staat juist voor het organische (vegetarisch, kattenliefhebber, bizarre kunstobjecten). Dat leidt tot een hoop gekibbel, bijvoorbeeld wanneer ze gaan samenwonen en het huis inrichten. Mazzucchelli is zich bewust van die overduidelijke tegenstelling en laat Asterios discussiëren over het onderwerp symmetrie en dualiteit met een collega. De relatie ontploft als Hana te veel energie steekt in een dansvoorstelling van de irritante choreograaf Willy Illium. Ze wordt gevraagd om de decors van de voorstelling Orpheus te ontwerpen. Dat kost veel tijd en als ze thuis is, is Illium er ook steevast bij. De veelgeprezen architect en de nederige automonteur lijken twee verschillende mensen (heeft dit iets te maken met de geest van zijn tweelingbroer, die hem opzoekt in zijn dromen?), die uiteindelijk met elkaar worden verenigd.
Mazzucchelli vertelt met Asterios Polyp een interessant verhaal over een gekwelde intellectueel die geen uitweg meer ziet. Gelukkig is daar het noodlot dat hem telkens een handje helpt als hij zelf geen beslissing kan nemen. Maar wat dit boek tot het beste stripboek van het jaar maakt is de doordachte vormgeving en het tekenwerk. City of Glass werd al geroemd vanwege de vormgeving, maar Asterios Polyp puilt werkelijk uit van de verschillende betekenislagen, die je dwingen het boek direct te herlezen. Een paar voorbeelden: in het boek komen drie kleuren voor: rood, blauw en geel. Elke kleur staat voor een periode of gevoel, en door de kleuren te mengen, contrasteert of combineert de tekenaar. Elk personage heeft zijn eigen lettering. Tegenwoordig worden stripboeken vaak met een computer geletterd, maar Mazzucchelli geeft elk personage, zelfs de bijpersonages, een eigen ‘stem’, waardoor het lijkt alsof je verschillende stemmen hoort. Mazzucchelli gebruikt ook voor bijzondere momenten een compleet andere stijl. De meeste passages zijn in dezelfde, heldere stijl getekend, maar sommige sleutelscènes niet. Wanneer Hana en Asterios bekvechten, is Hana gearceerd met veel dunne, rode lijnen en is Asterios weergegeven met een paar rechte, blauwe lijnen, waardoor een 3D-effect ontstaat. Een hoogtepunt van de strip is de tekstloze passage waarin Asterios gewapend met een harp (net als Orpheus) afdaalt in de onderwereld om Hana weg te halen bij Illium. Deze droomscène vol mythische figuren is veel ruiger gepenseeld met veel donkerblauw. De kracht van al deze vormgeving is niet alleen dat het virtuoos is, want dat is het, maar vooral dat het betekenis heeft binnen het verhaal. Geen enkele lijn of kleur staat er zomaar mooi te zijn, maar is weldoordacht en betekenisvol.

DAVID MAZZUCCHELLI
ASTERIOS POLYP
Pantheon, 344 blz., $ 29.95