TELEVISIE

Betalen met tranen

Spelen voor het verled

In 2004 bezocht ik Weimar. Goethe, Bauhaus, Buchenwald. Maar ook had mijn moeder er als meisje gewoond en mijn oma van Kaiser tot ddr. Tot mijn verbazing werd ik onrustig, overwoog familie te zoeken, kocht een vracht boeken over de stadsgeschiedenis en vroeg een kroegbaas of hij mijn oom had gekend die ik één keer ontmoette. Bleek nog het geval ook. Thuis vergat ik dat plotse verlangen naar roots tot ik zag hoe het Lavinia Meijer, harpiste, in Korea te moede was. Haar verhaal is wel even andere koek. Daar geboren, afgestaan en via adoptie naar Nederland. Nooit de behoefte om terug te gaan: ‘Ik heb lieve, goede ouders.’ Dan gaat ze toch om te spelen op het Nieuwjaarsconcert in Seoul.
In de documentaire Spelen voor het verleden vertelt haar adoptiemoeder hoe Lavinia en haar broer (in hetzelfde gezin opgenomen) jaren her een poging tot contact door hun vader hadden afgehouden. Het ging hen heel goed, dank, maar verder graag geen contact. Moeder vond dat hard. De kijker vermoedt dat ze destijds ook opgelucht was. Nu hoopt ze immers dat het concert niet op televisie komt vanwege kans op herkenning door familie.
Lavinia is andersom veranderd. Normale spanningen, horend bij een prestigieus optreden, worden versterkt door de vraag of ze wel of niet haar biologische vader zal uitnodigen voor het concert. Dan zou de man daarvoor nog wel opgespoord moeten worden. Bovendien wil ze dat hij louter dat ene optreden bijwoont. In aardige zin om te laten zien: goed terechtgekomen. Met als onderstroom 'ondanks jou’. Korte ontmoeting daarna in solistenkamer, en dat was dan dat.
Lavinia’s echtgenoot is mee en als die al in Nederland vraagt: 'Ben je er klaar voor’, besef je dat hij niet het concert bedoelt maar de confrontatie met land, cultuur en eventueel zelfs vader. Hij lijkt zich meer bewust van de complexiteit van haar gevoelens dan zijzelf. In Seoul heeft ze het zwaar. Teleurgesteld stelt ze vast dat ze zich toerist voelt. Bij het zien van kinderen vraagt ze treurig of ze zich met hen verbonden moet voelen - 'Ik kan er niks van maken’. Maar mannen van zekere leeftijd zouden weer wel haar vader kunnen zijn. Het komt tot een aangrijpende confrontatie waarbij ik me geen voyeur voelde doordat de ontwikkeling erheen kosjer, zoniet liefdevol is vastgelegd (regisseur Paul Rigters blijkt dezelfde wortels te hebben). Maar, vroeg ik me af, waarom verdom ik het dan om naar Spoorloos te kijken? Ben ik een snob die alleen kijkt als het een muzikante betreft en er het stempel NCRV’s Dokument op staat?
Daarom op Uitzendinggemist gezocht naar een Korea-aflevering van dat zoekprogramma. Op 25 mei 2009 was Hyang Schöndorff uit Naarden hoofdpersoon. Net als Lavinia succesvol, maatschappelijk en privé, en zonder verlangen naar kennis van biologische wortels. Tot ze toch gaat, haar reis in 1996 toevallig samenvallend met de eerste Koreaanse tv-uitzending over het nationaal verzwegen trauma: rond tweehonderdduizend adopties. Zij wordt mede-hoofdpersoon en een vrouw die zich haar tante noemt neemt contact op. Moeder zou dood zijn, vader leeft. Twee jaar later meldt tante zich weer: moeder niet dood. Hyang terug naar Korea maar moeder spoorloos. Derde melding van tante: moeder gevonden. Nu gaat de kro naar Korea, filmt het hartverscheurende relaas van moeder en filmt Hyang thuis terwijl ze daar huilend naar kijkt. Wij huilen mee. Dan geeft de kro Hyang een enveloppe met de uitslag van dna-onderzoek en filmt haar terwijl ze leest: geen enkele verwantschap. 'Einde oefening’, zegt Hyang. Die met tranen betaalt voor de medewerking van de kro. Daarom kijk ik dus niet naar Spoorloos.

Paul Rigters, Spelen voor het verleden. NCRV, maandag 12 april, 22.50 uur