Televisie

Beter in vorm

TELEVISIE De leugen regeert

In NRC Handelsblad van 16 december vergeleek Joris Luyendijk de berichtgeving van CNN International met die van Al-Jazeera English. Een dag later stelde hij in vpro’s Wereldgasten Wadah Khanfar voor, directeur van die nieuwe zender. Prachtuitzending dankzij een charismatische Palestijnse intellectueel, oud-verslaggever voor het Arabische Al-Jazeera; dankzij de deskundigheid van Luyendijk als arabist, journalist en, sinds Zomergasten, presentator/interviewer; en dankzij tv- en filmfragmenten die niet uit het vaderlands collectief geheugen maar juist uit een onbekende wereld kwamen. Respectvol maar niet onkritisch interview, want de verdienste van Luyendijk is dat hij stelling neemt tegen eenzijdige westerse berichtgeving over het Midden-Oosten, maar zich bewust is van de kuil van omgekeerde eenzijdigheid. In zijn NRC-_stuk noemt hij Al-Jazeera ‘de eerste wereldwijde postmoderne nieuwszender’ die niet pretendeert de snelste, betrouwbaarste en best ingevoerde te zijn maar de zender met het meest diverse aanbod: _‘Embedded bij de Navo maar ook bij de Taliban.’ En met een onderwerpkeuze die recht doet aan grote delen van de wereldbevolking die bij cnn slecht zichtbaar blijven.

Luyendijks kritische visie op westerse berichtgeving inzake de brandhaarden die ondanks ‘het einde van de geschiedenis’ zijn ontstaan (zie ook zijn boek Het zijn net mensen) vond op de televisie vervolg in Vara’s De leugen regeert. Dat programma was op de voortreffelijke gedachte gekomen hem de Nederlandse Afghanistan-berichtgeving te laten volgen. Over zijn bevindingen ging hij in debat met Conny Mus van RTL Nieuws en Jeroen de Jager van het NOS Journaal, verantwoordelijk voor die berichtgeving. Zijn geïllustreerde kritiek kwam neer op ‘eenzijdigheid en onvolledigheid’. Het verweer dat niet-embedded onderzoek in Uruzgan en omgeving onmogelijk want levensgevaarlijk is (volgens Mus lijkt Arnold Karskens zelfstandig te opereren, maar doet hij dat onder protectie van de gouverneur en vlakbij de bescherming van ‘onze jongens’ – Mus’ toon leek niet vrij van kinnesinne) begreep Joris wel, maar hij vindt dat je dan duidelijker moet maken hoe beperkt je informatie is en hoezeer die is gebaseerd op oncontroleerbare beweringen van de Nederlandse troepen. Wier visie op de situatie binnen de kortste keren is omgeslagen van ‘buitengewoon succesvol’ naar ‘extreem moeilijk en onzeker van afloop’. Dat laatste trouwens is een knappe prestatie van Peter ter Velde, prees Joris. Voor het volledige debat kunt u terecht op uitzendinggemist.nl.

Mij gaat het er meer om dat De leugen regeert, dat een tijd de associatie met De rijdende rechter onvoldoende kon vermijden, meer in vorm lijkt. Van de presentator moet je houden, wat mij niet is gegeven, en de mediaraad maakt geregeld een licht potsierlijke indruk: zwaargewichten die zich over trivialiteiten buigen; of zwaargewichten die die naam niet waarmaken. Maar juist in deze uitzending fungeerde die raad wel goed in de personen van Frénk van der Linden en Aart Zeeman. Niet als raad die om een vonnis of slotoordeel werd gevraagd, maar doordat die twee met zinnige bijdragen van een drie- een vijfgesprek maakten. Mus volhardde in het standpunt dat rtl het prima deed, maar Jeroen de Jager stond open voor de kritiek en suggesties en bedacht ter plekke een verbeterde aanpak. Heel wat anders dan het gebruikelijke nietes-welles aan die tafel. Voeg daarbij dat Francisco van Jole met zijn beeldessays behoorlijk in vorm is en De leugen regeert is weer een bezoekje waard.