Economie

Betreurens­waardigen

Democratisch presidentskandidaat Joe Biden op 28 oktober 2020 in Wilmington, Delaware. © AP Photo/Andrew Harnik

Joe Biden wint, zei Thomas Frank tijdens het gesprek dat ik voor deze Groene met hem had. En nee, daar gaat de gemiddelde Amerikaan niets van merken. En nee, de Democraten hebben niets geleerd van hun nederlaag van vier jaar terug. Inderdaad leken zij na de verkiezing van Donald Trump de hand in eigen boezem te zullen steken. Kortstondig regende het commentaren waarin het klassenverraad breed werd uitgemeten. Even maar. Want een paar maanden na de inaugurele rede van Trump versmalde het linkse denken zich tot het tot vervelens toe oplepelen van redenen waarom Trump toch echt het tegendeel was van de beschaafde, verlichte, rationele, moreel superieure mens die men zelf was.

Vier jaar lang, aldus Thomas Frank, hebben The Washington Post en The New York Times vrijwel elke dag drie tot vier opiniestukken afgedrukt waarin de monstruositeiten van Trump in steeds schrillere bewoordingen werden aangeklaagd. En elk jaar werd daaruit de meest creatieve invectievenstapelaar gekozen en gevierd als beste journalist van het land. Weg was de zoektocht naar de oorzaken van het ongenoegen dat Trump had geopenbaard. Weg was de zoektocht naar het antwoord op de vraag uit welke afgronddiepe kloof tussen volk en elite Hillary Clintons ‘deplorables’ was komen opborrelen.

Het eigenlijke probleem: de Democraten hebben hun achterban verraden

Neem Robert Reich, arbeidseconoom, minister van Arbeid tijdens Clinton-I en sinds de zomer van 2017 vaste columnist van The Guardian. Zijn eerste bijdrage aan die krant dateert van november 2015 en adresseert het groeiende gevoel van vervreemding onder de Amerikaanse arbeidersklasse die wordt veroorzaakt door het zelfgenoegzame karakter van de mondiale financiële klasse, die de crisis allang weer achter zich heeft gelaten en hoogmoedig weigert achterom te kijken naar de achtergebleven puinhopen. Ze worden in januari en juni 2016 gevolgd door stukken waarin hij Bernie Sanders aanbeveelt als antwoord op precies de kwesties die hij in zijn eerste bijdrage aankaartte. Vlak na de verkiezing van Trump schrijft hij twee columns die als strekking hebben dat de Democraten het aan zichzelf te wijten hebben, omdat ze hun ziel hebben verloren en hun traditionele achterban hebben verraden.

Het is precies de juiste analyse: Trump is niet het probleem, hij is een symptoom. Het eigenlijke probleem is dat de Democraten van achterban zijn gewisseld. Representeerden ze ooit de laag- en gemiddeld opgeleide handwerker, nu representeren ze de hoogopgeleide hoofdwerker en zijn ze diep gaan neerkijken op hun voormalige achterban. Dát is de afgronddiepe kloof waaruit in de zomer van 2016 Clintons ‘deplorables’ kwam opborrelen.

Het baarde in het najaar van 2016 en het voorjaar van 2017 een lange reeks van indrukwekkende boeken over de gevolgen van het dédain waarmee hoogopgeleiden hebben leren spreken over laagopgeleiden. Arlie Hochschilds Strangers in Their Own Land, J.D. Vance’s Hillbilly Blues, Joan Williams’ White Working Class, Anne Case’s en Angus Deatons Deaths of Despair, Chris Arnade’s Dignity en Katherine Cramers The Politics of Resentment horen in dat rijtje. In de zomer van 2017 gebeurt er iets vreemds: de zelfkastijding houdt plotseling op en vrijwel het hele contingent aan progressieve commentatoren en journalisten verliest zich in het eindeloos uitvergroten van de onbeschoftheden die het bordkartonnen karakter dat Donald Trump heet aan de dag legt. Neem weer Robert Reich. In de zomer van 2017 wordt hij gevraagd vaste columnist van de The Guardian te worden. Vanaf dat moment wordt Trump aan de schandpaal nagelen zijn obsessie en wordt de taal steeds schriller: Trumps belastingplan heet een ‘scam’, zijn infrastructuurplan is een ‘giveaway’ aan de rijken. Van de 110 columns die Reich voor het dagblad heeft geschreven, gaan er maar liefst 72 over Trump.

En, zoals gezegd, dat is onder de columnisten en commentatoren van The New York Times en The Washington Post niet anders: vier jaar lang heeft men zich met een bijna neurotische verbetenheid gespiegeld in een man die nooit president had mogen worden en het toch werd. En zoals iedereen weet: wie zich in een ander spiegelt, spiegelt zich zacht. Zeker als die ander Trump heet. Ik hou mijn hart vast voor wat vier jaar Biden voor de gemoedstoestand van de betreurenswaardigen gaat betekenen.