Film: ‘mother!’

Bevliegingen van hogerhand

Large film
Jennifer Lawrence in Mother!, regie Darren Aronofsky © Paramount Pictures

Het lezen van de reacties op mother! van Darren Aronofsky is bijna even fijn als het kijken naar de film op een zaterdagavond in een volle bioscoopzaal. De verbijstering bij zowel critici als verwachtingsvolle bezoekers is voelbaar. Deze laatste groep wilde, zo leidde ik af uit gesprekken na afloop, een lekkere horrorfilm. Maar dat viel tegen, wat tijdens de film resulteerde in een steunen en zuchten van jewelste. Dan de recensenten, om te beginnen de arme Mark Kermode van The Observer in Engeland. Zo getraumatiseerd was hij toen hij de film zag dat hij daarna nog lang moest nadenken of die uiteindelijk iets is, wat vruchten afwierp. Want: ‘Het is een delirium – een schandalige ervaring.’ Vervolgens publiceerde The Daily Telegraph afgelopen maandag maar eens een lang stuk over de letterlijke betekenis van het verhaal. En Anthony Lane in The New Yorker: ‘Als je een zeer talentvolle vijftienjarige een zakje met rare kruiden zou geven om te roken, plus veertig miljoen om mee te spelen, dan krijg je mother!’

‘Verhaal’ dekt de lading niet, maar in wat er voor doorgaat speelt Jennifer Lawrence de rol van de vriendin van een dichter (Javier Bardem). Ze wonen in een prachtig huis ergens in een bosrijk gebied. Twee vreemdelingen arriveren: een oudere man (Ed Harris) en zijn verleidelijke vrouw (Michelle Pfeiffer). De dichter raakt in de ban van de man, die prikkelt zijn creativiteit. Probleem is dat de bezoekers weigeren te vertrekken, ook wanneer hun zonen arriveren en er een moord plaatsvindt. Ook blijkt dat het huis bovennatuurlijke trekjes vertoont die op de een of andere manier gekoppeld zijn aan Lawrence’s toenemend broze mentale staat.

Zoals de reacties van de bioscoopbezoekers en van de critici aantonen problematiseert mother! de relatie tussen film als kunst en film als vermaak, met als gemene deler de zucht van de kijker naar betekenis. Aronofsky’s film kan inderdaad haarfijn worden gelezen als een bijbelse allegorie over de zondeval die een accuraat statement maakt over de plaats van de mens in de huidige wereld. Maar interessanter is de kwestie van betekenis – zingeving – en schepping. Zo kun je mother! zien als een metafilm, een sprookje of een nachtmerrie over hoe ‘iets’ (de film waar we naar kijken) tot stand komt. Er is een maker: de dichter, Him geheten, die de mensen schept (de personages waar we naar kijken). En de clue: het perspectief, gecreëerd door de dwingende ik-verteller-achtige cameravoering, is dat van de vrouw. Deze stijl is behalve uniek vooral effectief. Hoe we er ook naar zuchten te weten wat er nu precies in dat huis gebeurt, de kaders blijven gesloten. Zij, als klei in Zijn handen, bepaalt niets. De maker schept betekenis en hoe hard we ook stampen en zuchten in die bioscoopzaal, wat we zien is wat we zien en daar kunnen we niets aan doen, het is ons lot. Dát maakt mother! zo’n wilde, onvergetelijke ervaring: de kennis dat je leven je leven niet is, maar bij uitsluiting het gevolg van bevliegingen van hogerhand. Zo bezien hebben de tieners in zaal 8 gekregen waar ze voor kwamen: horror.


Nu te zien