Hoofdcommentaar

Bevroren kwesties

Reageer online

Het eerste slachtoffer van de Georgische crisis is de geloofwaardigheid van de president, Mikhail Saakasjvili. In de ernstig overspannen situatie in de Kaukasus waande hij zich sterk genoeg om – terwijl Poetin en Bush gebroederlijk in Peking op de olympische tribune zaten – een drieste zet te doen en gewapenderhand de controle over Zuid-Ossetië naar zich toe te trekken. Saakasjvili heeft wellicht gedacht dat een Russische respons zijn positie als aspirant-Navo-lid alleen maar kon verbeteren. Tegenover de BBC meldde hij fier dat op onontplofte Russische bommen ‘Deze is voor de Navo!’ geschreven stond. De Russische agressie was, kennelijk, een zaak die ons allemaal betrof. Dat was een stap te ver.
Het is duidelijk dat Rusland de laatste jaren niet terugschrikt voor ouderwets wapengekletter. Het is ook duidelijk dat het huidige bewind de uitbreiding van westerse invloed in de voormalige sovjet-invloedssfeer met groeiende onrust aanziet, zeker als die de vorm krijgt van zogenaamde fluwelen revoluties zoals in Oekraïne, Kirgizië en Georgië.
Dat wantrouwen is enigszins begrijpelijk. Veel van die fluwelen revoluties waren in feite staatsgrepen, en wie kan zeggen wie daar allemaal de hand in hebben? Er heerst binnen het Kremlin serieuze zorg over de invloed van dat soort ‘bewegingen’ op de interne politieke situatie in Rusland. Ferm optreden is dan geboden. En dus sloegen de Russen keihard en disproportioneel terug. Saakasjvili had dat kunnen voorzien; in zekere zin konden de Russen niet anders. Het optreden strookt met de krasse taal en de strategische prikacties van de afgelopen jaren – de hervatting van patrouillevluchten met langeafstandsbommenwerpers, gesprekken over een nauwere band met Cuba, om maar wat te noemen. Bovendien heeft het een Russische leider nog nooit kwaad gedaan als hij in de Kaukasus eens een harde mep uitdeelde tegen opstandige zwartkonten. Toch zijn de excessieve acties van de Russen minder eendimensionaal dan ze misschien lijken.
Aan de randen van de voormalige Sovjet-Unie liggen ettelijke bevroren conflicten, etnische, economische, territoriale en historische. Transnistrië. Abchazië. Nagorno-Karabach. Tsjetsjenië. Dagestan. Kaliningrad. De Krim. De Russische minderheid in Estland. Katyn. Het ontdooien van die kwesties vraagt om veel diplomatieke stuurmanskunst en veel Realpolitik. De Litouwers, bijvoorbeeld, begrijpen dat het geen zin heeft te zeuren om herstelbetalingen voor gedeporteerde landgenoten. Bij een geleidelijke en beheerste dooi zijn er oplossingen denkbaar. Enkele weken geleden nog bereikten Rusland en China een akkoord over de teruggave aan China van twee eilanden in het grensgebied die in 1929 door de Sovjet-Unie waren ingenomen.
Een beheerste oplossing van zulke problemen is ook in Russisch belang. Niemand in Rusland zit te wachten op een herleving van het Kaukasisch separatisme, en al helemaal niet op een onafhankelijk Zuid-Ossetië of een onafhankelijk Abchazië. Dat zou gevaarlijke precedenten scheppen voor Dagestan, Tsjetsjenië, Ingoesjetië, et cetera. In zekere zin is het machtsvertoon in Georgië tegen de separatisten dáár gericht: haal je niks in je hoofd. Ten slotte zijn er reële aanwijzingen dat het presidentschap van Medvedev langzamerhand een andere, minder op confrontatie gerichte lijn zou willen kiezen. Zijn speelruimte is nu veel kleiner geworden.
Ondertussen is de reactie van het Westen bleek. De Franse minister Kouchner is natuurlijk ter plaatse, kranig, en president Sarkozy zal willen schitteren in het Kremlin; president Bush heeft zich scherp uitgesproken over schending van de grenzen van een soevereine staat. Maar het ontbreekt de Verenigde Staten aan diplomatiek vernuft om in zulke kwesties tot lenige oplossingen te komen. Eerder komen de oude neoconservatieven aan het woord, die Georgië en Oekraïne zien als vaandeldragers van de verbreiding van de westerse democratie en zich gemakkelijk verliezen in Koude-Oorlogretorica. Dat is, overigens, ook de lijn van kandidaat McCain.
Het Westen is bovendien gehandicapt door de Kosovo-kwestie. Premier Poetin heeft een punt als hij de critici hypocrisie verwijt als zij ageren tegen de interventie in Georgië. Als de invasie van Irak en de verwijdering van Saddam Hoessein gerechtvaardigd waren, waarom zou Rusland dan niet tussenbeide kunnen komen in Zuid-Ossetië? Werd de Navo-aanval op Joegoslavië niet ook een ‘humanitaire’ actie genoemd? En als Kosovo kan worden losgemaakt van Servië, waarom zouden de Zuid-Osseten en de Abchazen dan per se onder ‘het Georgisch juk’ moeten blijven?
De escalatie in Georgië pakt slecht uit, voor Georgië, voor de regio, en voor de relaties tussen Rusland en het Westen. De kansen op een Navo-lidmaatschap van Georgië zijn kleiner dan ooit. Daarmee heeft Georgië niet alleen zichzelf een slechte dienst bewezen: ook de verdere integratie in Europa van landen als Oekraïne en Wit-Rusland wordt hierdoor bemoeilijkt. Dat komt de stabiliteit in Europa niet ten goede.

………………………..
reactie:

Uw commentaar stemt mij wat meer optimistisch over de Nederlandse journalistiek. Over het algemeen is de Nederlandse pers braaf in het volgen van een publieke opinie die nogal gekleurd is in het westen. Als ik de blogs een beetje volg zie ik dat duidelijk is geworden dat Georgië geprobeerd heeft munt te slaan uit komkommertijd en uit Amerikaanse verkiezingen. Rusland is als cliché makkelijk af te doen als boosdoener; te rijk, te simpel en te veel militaire macht.

In dit geval lijkt mij dat er een kans ligt voor het westen om de relatie juist veel sterker te maken met Rusland, omdat we hier te maken hebben met een onderdrukking van een bergvolk zonder veel illusies (Ossetie dat door Stalin ooit verkwanseld is aan Georgië). Dat het merendeel van de mensen die daar aangevallen werden door Georgië,een Russisch paspoort hebben ontgaat de meeste pers. Het gebied is al tijden een kruitvat en ik zie de Russen momentaal niet proberen dat tot ontploffing te brengen. Georgiër’s hebben geen staat van dienst in oorlogvoeren, eerder andersom en het lijkt dat de Russen daar rekening mee willen houden. Dat verdient toch een ander oor dan wat het westen nu laat blijken?

Robert van Boeschoten
………………………..

Hoe zouden de reacties zijn geweest wanneer de VS Georgie waren binnengevallen? Honderduizend demonstranten op het Museumplein.

Willemijn van Haasteren