De beste boeken van 2016

Bezette stad

In Bezette stad (1916) bombardeerde Paul van Ostaijen midden in de Eerste Wereldoorlog zijn lezers in Antwerpen en elders in België met gloednieuwe, geëngageerde poëzie: BOEM! Paukeslag!

Het verdriet van België (1983) van Hugo Claus verbeeldde de treurnis van het Vlaanderen tussen 1940 en 1945. En dit jaar was er Jeroen Olyslaegers met zijn magistrale roman Wil. Hij komt andermaal terecht in een bezette stad waar soldaten synagogen moeten beschermen. De belaagde of besneeuwde stad is ‘een bloot vrouwmens met om haar schouders wit bont, een van wie de ene dokter na de andere chirurg niet met zijn poten kan afblijven…’

Aan het woord in Wil is een stokoude, krakkemikkige ex-dichter van over de negentig die oorlogsbekentenissen noteert: Wilfried Wils. Hij is overlever tegen wil en dank. Door zijn vrouw en zoon is hij al lang uitgekotst. Zijn kleindochter heeft zichzelf in een bunker opgehangen met achterlating van een beschuldigend briefje. Al schrijvend glibbert de wankelende Wil door de geschiedenis om uit de hopeloze wirwar tussen goed en fout te geraken.

Wie was Wil in WO II? Een ‘tweezak’, een dubbelspeler, een meeloper, een onnozele komediant, een wereldvreemde dichter (‘Angelo’) of een gewiekste verzetsman in het hol van de leeuw? Wat waren de feiten? Dankzij zijn privé-leraar Frans in de jaren dertig, de foute ‘Nijdig Baardje’, komt hij bij de Antwerpse hulppolitie terecht. Zo ontloopt hij tewerkstelling in Duitsland. Maar Wil moet wel meedoen met het ophalen van joden. Tegelijkertijd is er de ondergedoken diamantslijper Chaim Litze, die hij later niet alleen eten maar ook Duitse boeken brengt, geleend van Nijdig Baardje. Wil is voor de lezer anno 2016 een stadsgids bij nacht en ontij die zich door beide kampen tegelijk laat gebruiken en via de dichter Angelo ‘ontsnapt’ aan welhaast dodelijke dilemma’s. Ja, oppervlakkig gezien is hij een collaborateur. Jeroen Olyslaegers laat via de meerstemmige Wilfried Wils en dankzij een majestueuze stijl subtiel weten dat het rabiate ressentiment nooit ver weg is en dat een onverwerkt verleden vele hoofden blijft bezetten.


Jeroen Olyslaegers, Wil, De Bezige Bij, 304 blz., € 19,99