17 augustus, Duitsland. Demonstranten eisen veilige vluchtroutes voor Afghanen. © Martin Müller / Imago Stock & People GmbH / ANP

In 2010 voerde Joe Biden, toen Obama’s vice-president, een gesprek met Richard Holbrooke, de diplomaat die door de regering-Obama was aangewezen als speciaal gezant voor Afghanistan. Biden vond dat Amerika haar troepen moest terugtrekken, en wel zo snel mogelijk. Holbrooke vroeg of de VS daarmee haar verplichtingen tegenover de Afghanen niet verwaarloosden.

Fuck that, was Bidens antwoord. We hoeven ons daar geen zorgen over te maken. We deden hetzelfde in Vietnam, Nixon en Kissinger kwamen ermee weg.

Deze anekdote werd opgetekend door Holbrooke in zijn dagboeken, en verscheen later weer in de biografie van Holbrooke, Our Man: Richard Holbrooke and the End of the American Century, geschreven door journalist George Packer. Biden werd op dat moment bijgestaan door Anthony Blinken, de huidige Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken. Blinken is in interviews gevraagd of Biden inderdaad fuck that zei toen het lot van de Afghanen ter sprake kwam. Hij ontkende de uitspraken niet.

Wie verbijsterd is over hoe de VS Afghanistan aan de Taliban hebben overgelaten, het eigen personeel in veiligheid brengen en vanuit een vertrekkend vliegtuig een laatste blik werpen op Afghanen die elkaar verdringen op het asfalt van de landingsbaan, kan hier een verklaring vinden. Biden is in tien jaar tijd niet veranderd. De fuck that-doctrine werd met hem en Blinken de basis van Amerika’s buitenlandbeleid. Afghanistan is het eerste moment waarop dat zonder meer duidelijk wordt. Dat vergt het bijstellen van het beeld van Biden als de grote empathicus. Zijn fameuze bereidheid om zich het leed van anderen aan te trekken bestaat zeker, maar is enkel gereserveerd voor Amerikanen. Biden koestert de overtuiging dat hij, of Amerika, nu eenmaal niet de ellende van de hele wereld kan torsen. Met zoveel woorden zal het Witte Huis dit nooit zeggen, maar dat de wereld nu een kalifaat rijker is, met de gevolgen van dien voor meisjes, vrouwen en ongelovigen, is betreurenswaardig maar op zichzelf niet iets waar Amerika iets aan moet doen.

Biden wil wellicht het verkeerde doen en ongestraft blijven

Dat Biden zo naar Afghanistan keek werd al duidelijk toen hij kort na zijn aantreden werd geïnterviewd door het televisieprogramma Face the Nation. Ook toen kwam de toekomst van het land dat Amerika twintig jaar geleden binnenviel ter sprake. Of Biden zich verantwoordelijk achtte mochten de Taliban het land weer overnemen, was de vraag. Absoluut niet, luidde het antwoord. En de mensenrechten dan? We vallen China toch ook niet binnen vanwege de Oeigoeren, antwoordde de leider van de machtigste democratie ter wereld, duidelijk een realist.

Het interview zorgde voor weinig opzien, maar dook nu weer op in de media. Ook Bidens uitspraak dat het Afghaanse leger maar moest zorgen dat de provincies niet in handen van de Taliban kwamen viel afgelopen week op zijn plek. Biden had voor terugtrekken gekozen en was bereid elk menselijk offer daarvoor te aanvaarden, zolang het geen noodlot voor Amerikanen betrof.

Daarom is de verbijstering over de rappe val van Kabul een bewijs dat er tegen beter weten in verwachtingen op Biden werden geprojecteerd. Amerika’s slecht getimede terugtrekken en het eigen hachje eerst redden, Biden bleek het allemaal al te hebben aangekondigd. Het was een illusie dat het Witte Huis onder Biden iets anders zou doen dan Amerika op de eerste plaats zetten.

Zijn uitspraken tegenover Holbrooke een decennium geleden tonen een nog diepere laag van Bidens kilte. Hij is bereid de schouders op te halen over wat inwoners van een ander land overkomt en hij wil ermee wegkomen. Die woordkeuze verraadt een moreel kompas dat juist staat afgesteld maar bewust wordt genegeerd in de hoop dat er geen consequenties zijn. Het is gevaarlijk om te psychoanalyseren, maar wellicht wil Biden diep van binnen het verkeerde doen en ongestraft blijven, het teken van ultieme macht.

Welke consequenties zouden er zijn voor Biden vanwege het in de steek laten van Afghanistan? Afgefakkeld worden in opiniestukken? Biden is te oud en ervaren om zich daar nog iets van aan te trekken. Verloren verkiezingen? Amerika’s tweepartijenstelsel vormt een aardige oplossing voor dat gevaar. Alsof Democraten nu plotseling op een Republikein gaan stemmen. Het enige wat rest, is gevat in de ondertitel van Packers Holbrooke-biografie. Het tijdperk van Amerika kwam met de val van Kabul misschien wel echt tot een eind.