Loek Zonneveld 1948 – 2018

Bij de dood van een bevlogen theatercriticus

In zijn woonplaats Amsterdam is Loek Zonneveld overleden, hij was bijna vijftig jaar theatermedewerker van De Groene Amsterdammer. Vorige week liet hij de redactie weten dat hij ziek was en dat hij zijn ‘estafettestokje als medewerker toneel’ kwam inleveren.

Loek Zonneveld werd in 1948 geboren in het Noordzeedorp Heemskerk als boerenzoon in een katholiek nest. In de jaren zestig ging hij naar de kweekschool en stond hij enkele jaren voor de klas. Door zijn overenthousiaste leerlingen belandde hij tijdens de bezetting van de kweekschool in Beverwijk, die de voorpagina haalde, zelfs even per ongeluk in de gevangenis en vervolgens voor eeuwig op een zwarte lijst als onderwijzer, waarna hij zich hartstochtelijk ging richten op theater.

In 1970 begon hij bij De Groene over onderwijs te schrijven, in 1973 werd hij toneelverslaggever en dat zou hij zijn hele leven blijven. Begin jaren negentig was hij korte tijd theatercriticus van de Volkskrant en van 1994 tot 1996 hoofdredacteur van Toneel Theatraal (de voorganger van Theatermaker, waar hij ook voor schreef). Zijn laatste bespreking verscheen op 11 juli in De Groene, over het muzikale epos Het pauperparadijs. Het tekent de breedte van zijn aandacht: hij schreef om het even over Shakespeare, veel Shakespeare, Tsjechov, Griekse tragedies, de zojuist afgestudeerden van de mimeschool of de odes aan het kermistoneel van ‘beroepsfantast’ Pieter Kramer.

Naast zijn werk als journalist was hij diepgaand betrokken bij het theater, als programmeur van het jeugdtheaterfestival in Den Bosch, als bestuurslid van onder meer Els Inc. en Merx & Dansers, en als dramaturg en klankbord van theatermakers als Johan Doesburg, Nita Liem, Koos Terpstra, Frans Strijards, Rob Bakker en Dirk Tanghe. Hij was als inspirator gepassioneerd betrokken bij het jonge toneelspelerscollectief de Theatertroep en Judith Herzberg, bij de Republiek van Maatschappij Discordia en al meer dan tien jaar mede-initiator van de theatrale lezingen onder de noemer Barbaren & Co. Van 1975 tot 1990 gaf Loek Zonneveld les aan de regieopleiding, vanaf eind jaren negentig vooral aan de opleiding Theaterdocent, beide aan de AHK.

Loek Zonneveld had een fenomenale kennis van de Nederlandse en West-Europese theatergeschiedenis vanaf de jaren zestig. Daarbij had hij een speciale liefde voor het toneel van de negentiende en twintigste eeuw. Zijn smaak was eigenzinnig en doorkruiste zeer verschillende stijlen. Hij was bovendien een actieve verbindingsofficier tussen jonge en ervaren theatermakers.

In 2013 kreeg Zonneveld de ACT Award, de prijs van de beroepsvereniging van acteurs, voor ‘zijn liefdevolle toneelrecensies’ en ‘voor het delen van zijn immense kennis op het gebied van de theatergeschiedenis met acteurs’. In 2015 ontving hij de Prosceniumprijs voor zijn bijdrage aan het Nederlandse toneel, ‘niet alleen vanwege zijn enorme historische kennis en zijn geheugen van de talloze voorstellingen die hij vanaf zijn tienerjaren zag, maar ook vanwege de onuitputtelijke bron van engagement die hij is, bij theatermakers, kunstenaars en denkers.’

Eind juni dit jaar werd bij Loek uitgezaaide slokdarmkanker geconstateerd. ‘Ik wandel kalm naar de uitgang, en neem nu de tijd om in rust en liefde afscheid te kunnen nemen van de vele dierbaren om me heen’, schreef hij in een ontroerend briefje aan de redactie. Hij betreurde daarin dat hij de halve eeuw als Groene-medewerker nét niet had gehaald. ‘Ik kijk af en toe met genegenheid naar de grote foto van ons aller Martin van Amerongen die boven mijn werktafel hangt’, voegde hij daaraan toe. ‘Goede, geduldige Martin, die mij – en talloze anderen – regelmatig placht toe te roepen: ‘Wij letterknechten zijn passanten.’ Naast Martins foto hangt een tekst van Brecht: ‘Talent is belangstelling.” Tussen die twee krachtlijnen heeft het werk dat ik mocht doen zich altijd bewogen.’

Loek was voor ons, en ongetwijfeld ook voor zijn lezers, niet zomaar een passant. Decennialang heeft hij het gezicht van De Groene mede bepaald. Wij zullen zijn hartelijke persoonlijkheid, zijn gedrevenheid, zijn grote kennis en zijn niet aflatende belangstelling verschrikkelijk missen.


In september wordt een herdenkingsbijeenkomst gehouden in Amsterdam op een nog nader te bepalen locatie.
Voor meer informatie over deze bijeenkomst kunt u terecht op de website van Loek Zonneveld.