Bijlmerburen

Niet alleen Yvonne Paulis-Olf (zie De Groene van 4 maart) kwam in actie tegen de uitspraak van de toenmalige wethouder Genet in Vrij Nederland van 11 juli 1992 (‘Ik durf het nu hardop te zeggen. In de Bijlmer is de concentratie arm en zwart te groot.’). Ook mijn buurvrouw Varina Nicholas vond dat Genet zich discriminerend uitliet. Paulis-Olf beperkte zich tot Genet, maar ons ging het tevens om RenÇ Grotendorst, destijds directeur van woningcorporatie Nieuw Amsterdam, die in hetzelfde interview zei: ‘Het stigma “zwart, werkloos en crimineel” klopt in de Bijlmer. Als we dat niet erkennen, kunnen we er ook niets aan doen.’ Varina Nicholas en ik deden samen aangifte bij de officier van justitie en kregen een gelijkluidend antwoord als Paulis-Olf.

Het verontrustte mijn buurvrouw en mij dat behalve Olf geen enkele lokale politicus in het openbaar kritiek uitte. Ook niet de zwarte raadsleden die later moord en brand schreeuwden over racisme. Genet stigmatiseerde, maar Grotendorst beweerde doodleuk dat dit stigma op waarheid berustte, waarmee hij de meerderheid van zijn klanten beledigde.
Overigens werden de beide PvdA-coryfee‰n vol instemming geciteerd door de VN-interviewers Margalith Kleiwegt en Steven de Vogel. Zij schreven dat ‘het hoge woord’ er 'eindelijk uit’ was. Het 'taboe’ was 'bespreekbaar’ geworden: 'De Bijlmerflats moeten weg om verdere gettovorming te voorkomen.’ En op het omslag kondigde de redactie in denigrerende kromtaal aan: 'Bijlmer: te veel arm, te veel zwart.’
Ik bewonder Olfs oplettendheid, al is het jammer dat haar kritiek op Genet blijft steken in SP-achtig geklaag. Het wordt tijd om de discussie over de in de Bijlmer gevolgde aanpak te heropenen, want de dominante PvdA-ideologie - hoogbouw is een getto, met laagbouw brengen wij heil - wordt alom met applaus begroet. Al worden de nieuwe laagbouwhuizen inderdaad vooral door oud-bewoners van de sloopflats Geinwijk en Gerenstein gehuurd, inmiddels is duidelijk dat zij er maatschappelijk niet op vooruit zijn gegaan. Ze zijn nog steeds even werkloos, wat ertoe heeft geleid dat er ook in het nieuwe buurtje een flinke huurachterstand heerst.
Ernstiger is dat het verplaatsen van mensen een onbedoelde tweedeling in de Bijlmer in het leven heeft geroepen. De boodschap is: wie weg moet door sloop of wie vrijwillig weg kan, wordt naar de nieuwe laagbouw gelokt, maar het stigma van de hoogbouw blijft intact.
De politiek gelooft niet dat de hoogbouw levenskansen heeft. De flats krijgen weliswaar een opknapbeurt, maar Genet kan zijn pretentie dat daarmee de problemen zijn opgelost, niet waarmaken. Aan de uitkeringsafhankelijkheid en de algehele apathie wordt niets gedaan, op een paar Melkertbanen na. De Amsterdamse PvdA is de Sinterklaas van de verzorgingsstaat, en een gegeven paard mag je niet in de bek kijken. De bewoners wachten passief de aannemer af; zij hebben, op een handjevol overgebleven blanke activisten na, geen invloed op de renovatie en het beheer. En daarmee blijft de greep van de PvdA - in Zuidoost de baas over de politiek, de uitkeringen, de woningen, de hulpverlening en het welzijn - op hun dagelijks leven even wurgend. Tijd voor een andere visie, op buurtverbetering van onderop. Bijlmermeer, BERNADETTE DE WIT