‘De soldaat was een dolfijn’, Eva Meijer

Bijna hippieachtig

‘Het is niet genoeg om over dieren te denken, want dan is het weer een kwestie van mensen die voor andere dieren bepalen hoe de wereld in elkaar zit.’ Dat woord ‘andere’, daar begint het mee: mensen hebben zichzelf de afgelopen eeuwen ten onrechte aangeleerd dat ze fundamenteel verschillen van dieren. En dat ze dus recht hebben de wereld in te richten zoals zij, wij zelf, willen. Maar waar komt dat recht in vredesnaam vandaan?

In dit honderd pagina’s tellende essay gaat Eva Meijer (1980), die aan de UvA promoveerde op een onderzoek naar de politieke stem van dieren, krachtig in tegen het antropocentrische denken dat onze wereld heeft vormgegeven. En nog steeds vormgeeft. De rationele, witte man geldt volgens Meijer nog steeds als toppunt van menselijkheid, terwijl mensen ook voornamelijk worden voortgedreven door instinct. En in essentie gewoon dieren zijn die min of meer toevallig ooit de macht hebben gegrepen. De boodschap van Meijer: wij mensen moeten – zonder onze hardnekkige menselijke maatstaven te gebruiken – hoognodig meer luisteren naar ‘niet-menselijke dieren’.

In theorie klinkt het vreemd, bijna hippieachtig: luisteren naar dieren, of het nu wormen of katten of dolfijnen zijn, hun eventueel zaken als een pensioensopbouw geven. Maar opvallend overtuigend onderbouwt Meijer haar stellingen rondom deze ‘meersoortige democratie’. Ze haalt wetenschappers aan die zich eerder over dierenrechten hebben gebogen, parafraseert, nuanceert, verdedigt, illustreert, valt aan, en haar verregaande betrokkenheid bij de zaak is continu voelbaar. Soms gaat ze daardoor wat ver in haar verlangens en gedetailleerdheid, er is bijvoorbeeld een gedeelte over de ‘politieke interactie met wormen’ en mogelijk schrikken zulke zinnen welwillend publiek af. Maar dat zou onterecht zijn; Meijers retorische kracht is namelijk zeldzaam groot. Nergens wordt ze klagerig of larmoyant, en de conclusie waar het essay in uitmondt is zowel gewaagd als concreet: geef dieren (indirect) politieke inspraak.

Nog steeds worden niet-menselijke dieren massaal omgebracht en weggedrukt, nog steeds worden veruit de meeste situaties en relaties beoordeeld en ingevuld vanuit menselijk perspectief. Meijer laat in De soldaat was een dolfijn niet alleen zien wat daar niet aan deugt, ze beschrijft ook werkelijk hoe het anders kan. Een essay dat zo veel mogelijk mensen moeten lezen.