In Den Haag

Bijwagens

De PvdA en de VVD zwijgen het CDA dood. De eerste omdat zij niet met het CDA wil regeren, de tweede omdat zij dat juist wél wil.

Als er zes partijcongressen zijn in één en hetzelfde weekend, dan gaan onbelangrijke zaken ineens intrigeren. Bij mij was dat de autocue. De Amerikaanse president Barack Obama gebruikt hem bij elke toespraak. Op het televisiescherm zie je zijn hoofd dan constant van links naar rechts gaan en weer terug. Daar staan de schermpjes waarop zijn tekst wordt geprojecteerd, waardoor het lijkt alsof hij zijn toespraak uit zijn hoofd kent en hij zijn toehoorders steeds aankijkt.
Vergeet dat laatste maar. Jan Peter Balkenende keek zijn cda-achterban afgelopen zaterdag alleen recht aan toen hij buiten de autocue om het partijcongres toesprak. Het waren ook de enige momenten met bezieling. Van dat soort autocue-loze momenten waren er echter niet veel, maar wel meer dan bij Job Cohen, die een dag later als kersverse pvda-partijleider eveneens zijn hoofd maar van links naar rechts bleef bewegen en zo de tekst voorlas van de speech waarmee hij het partijleiderschap aanvaardde.
De twee hadden nog iets met elkaar gemeen: ze noemden elkaars naam of partij niet in hun toespraken. Balkenende nam sowieso geen enkele naam van concurrent of concurrerende partij in de mond. De man die voor de vijfde keer zijn eigen naam aan een kabinet hoopt te verbinden, wil toch vooral als staatsman overkomen, als de premier die boven de partijen staat. Zijn kritiek richting de pvda was meer vervat in bedekte zinnen zoals: ‘Zij die zeggen de economie niet stuk te willen bezuinigen, moeten ook oppassen dat we haar niet failliet laten gaan.’
Cohen op zijn beurt negeerde doelbewust het cda en Balkenende, maar hakte wel in op de vvd en haar partijleider Mark Rutte. Cohen vergeleek de liberalen met de kwakzalvers uit de Middeleeuwen die toen ook voor elke ziekte maar één remedie hadden: de aderlating. De liberalen hebben volgens Cohen na het echec van de markteconomie als enig medicijn dezelfde neoliberale cocktail als altijd, terwijl juist die cocktail, die bestaat uit nog meer marktwerking, volgens de pvda-partijleider heeft gezorgd voor het omvallen van de banken en de daarop volgende economische crisis en werkloosheid.
De pvda denkt dat de aanval op de liberalen de beste strategie is in de verkiezingscampagne tot 9 juni. Zo'n aanval slaat drie vliegen in één klap. Hij maakt van de verkiezingen een ogenschijnlijk eenduidige keuze tussen links en rechts, tussen minder markt of juist meer. Daarmee negeert Cohen ook meteen dat er op links verschillende smaken zijn en probeert hij het debat en de concurrentiestrijd te ontlopen met zijn collega’s ter linkerzijde, Femke Halsema van GroenLinks en Emile Roemer van de sp.
Bovendien, en dat is de belangrijkste reden, beoogt deze strategie het cda tot bijwagen te degraderen. De pvda heeft blijkbaar besloten te ontkennen dat het cda, en niet alleen de vvd, toch gewoon weer een grote opponent is in de strijd wie van deze partijen op 9 juni de winnaar wordt en daarom mogelijk de coalitieonderhandelingen mag leiden en uiteindelijk de premier mag leveren. Cohen duikt weg voor een confrontatie met Balkenende, zeggen ze dan ook al bij het cda. Maar dat is ook juist waarom de sociaal-democraten voor de tactiek van het negeren van het cda hebben gekozen en waarom ze hopen dat alle media daaraan meedoen. Want als het ze lukt Balkenende onzichtbaar te maken, dan stemt de kiezer mogelijk niet op hem.
Door mijn fascinatie voor de autocue viel het me des te meer op dat deze innovatie ontbrak bij sp, vvd en ChristenUnie en dat de Partij voor de Dieren ruzie maakte achter gesloten deuren. sp-leider Roemer had zijn congresspeech 'ouderwets’ uitgeschreven voor zich liggen, zodat uiteindelijk de echte redenaars bij de vvd en de cu bleken te zitten. Waarbij vvd-leider Rutte dan de winnaar was, vooral omdat hij zijn toespraak helemaal uit het hoofd deed en André Rouvoet nog af en toe op een klein kaartje keek. Bijzaken, dat geef ik toe.
Belangrijker was dat - alsof hij het had afgesproken met de pvda - ook de vvd-leider het cda en diens partijleider compleet negeerde, maar op zijn beurt wel uitviel naar links in het algemeen. Met zichtbaar genoegen waarschuwde Rutte voor inkomensafhankelijke krentenbollen en voor de jaloeziebelasting, met als extra sneer dat de topsalarissen, waarover die belasting geheven moet gaan worden, juist bij links zitten.
Voor een deel volgt de vvd deze strategie om dezelfde reden als de pvda. Een verkiezingsstrijd tussen links en rechts, waarbij de vvd en niet het cda staat voor financiële degelijkheid, en de vvd en niet de pvv van Geert Wilders staat voor rechts, is gunstig voor de liberalen. Maar de tweede reden is een iets andere dan bij de pvda. Waar de sociaal-democraten er op uit zijn te voorkomen weer met het cda te moeten gaan regeren, willen de liberalen die optie juist nadrukkelijk openhouden, omdat het cda hun meest natuurlijke coalitiepartner is.
Met een goede verkiezingsuitslag kunnen de liberalen met meer kracht gaan onderhandelen met de christen-democraten. Voor een mogelijke samenwerking is het bovendien wel zo prettig als er tijdens de campagne geen wonden zijn geslagen die blijven dooretteren, zoals bij toenmalig pvda-lijsttrekker Wouter Bos is gebeurd na het cda-verwijt dat hij draaide.
Het zijn de pvda en de vvd die zo samen het raamwerk voor de verkiezingscampagne in elkaar proberen te timmeren, om met dit frame het gedrag van de media en via hen de kiezers naar hun hand te zetten. Hun strategie moet niet alleen van het cda een bijwagen maken, maar ook van de andere partijen. Bij het cda zinnen ze op een tegenactie. Wat gaan de christen-democraten de komende weken doen?