Binnenkort in dit theater

De film heet Twelve angry men en speelt zich van vrijwel de eerste tot de laatste meter af in de vergaderkamer waarin de jury moet beslissen over de vraag of die Portoricaanse jongen wel of niet schuldig is. Elf van de twaalf juryleden menen van wel. Met afkeer bekijken zij de ene dwarsligger die beter lijkt te weten. Waardevrij is hun oordel niet. De een is een racist, de tweede is een frust, de derde is bang door al dat geouwehoer zijn honkbalwedstrijd te moeten missen.

Maar nummer twaalf is een twijfelaar, ook aan het bewijsmateriaal. Anderhalf uur later geschiedt het wonder: de juryleden gaan een voor een voor zijn argumenten door de knieen en spreken uiteindelijk twaalfkoppig het niet schuldig uit.
Helaas, de wonderen zijn de wereld uit. De stem des volks spreekt in de praktijk niet via het verstand, maar via de onderbuik. Daarom is de juryrechtspraak een semidemocratische proeve van populisme met voornamelijk schaduwzijden.
In het proces tegen de acteur-atleet O. J. S. te L. A. (V. S.) is reeds de samenstelling van de jury een farce. Men heeft uiteindelijk met hangen en wurgen een dozijn gezworenen bij elkaar gekregen, maar vraag niet hoe. Zwarten zouden geneigd zijn zich met de beklaagde te identificeren, blanken dreigden te worden gewraakt in verband met de courante stereotypen, mannen zijn macho’s, net als de verdachte, terwijl vrouwen…
Zo blijf je aan de gang. Voor sport mocht je je niet interesseren. De bioscoop moest je links laten liggen. De juryleden mogen krantenlezen noch televisiekijken, omdat zij anders bevooroordeeld jegens de verdachte S. zouden zijn.
Maar mensen - zelfs rechters - zijn per definitie bevooroordeeld. De vraag is veeleer of zij bereid zijn hun vooroordelen aan de feiten te toetsen - een proeve van menselijk, intellectueel gedrag dat verre te prefereren valt boven de neutraliteitsverklaringen van de ogenschijnlijk onbeschreven zombies die uiteindelijk bij elkaar zijn gebracht.
Zij verdienen aan hun jurerende werkzaamheden vijf dollar per dag, de prijs van een king size hamburger. In ruil daarvoor worden zij een half jaar lang onder politietoezicht in streng isolement geplaatst, andermaal zonder krant of televisie, met minimaal contact met vrouw en kinderen. Het is haast obsceen en het moet, zou je denken, uiteindelijk tot twaalfvoudige moord en doodslag leiden. Wordt advocaat, mijn zoon, liefst in de Verenigde Staten, want daar zul je altijd brood op de plank hebben.
In Nederland heeft de leek in juridische zaken gelukkig niets te zeggen. Hier is de branche in handen van juristen, lieden die er voor hebben doorgeleerd. De president van de rechtbank heeft wellicht likdoorns en een ochtendhumeur en ook zijn twee bijzitters is ongetwijfeld niets menselijks vreemd. Dat zal soms tot vreemde vonnissen kunnen leiden, waartegen de verdachte - zo nodig - moeiteloos in hoger beroep kan gaan. Het is allemaal zo saai en ingewikkeld dat zelfs de firma Endemol er geen belangstelling voor heeft - en dat het tot in lengte van dagen zo moge blijven.