De onderkant van Europa (6)

Bisschop in eigen buik

«Já fiz aborto» — «Ik heb al abortus gepleegd» — staat er op het T-shirt van Maria (40). Samen met zo’n honderd vrouwen met hetzelfde hemd staat ze te demonstreren bij het parlementsgebouw in Lissabon, waar voor de zoveelste keer een tot mislukken gedoemde poging zal worden gedaan Portugal als laatste land in de Europese Unie abortus uit het strafrecht te laten halen. Tegenover de vrouwen van de pro-abortus staan de tegenstanders opgesteld met afbeeldingen van foetussen, daartoe aangespoord door padre Jéronimo Gomes van de actiegroep SOS Vida.

Vóór haar twintigste had Maria al acht abortussen achter de rug. De laatste keer was ze, na behandeling bij een oude vrouw in een achterafstraat in Porto, bijna doodgebloed in een café. Een vriendin van haar stierf na een behandeling. Sindsdien voert Maria actie om Portugal het voorbeeld te laten volgen van Spanje en Frankrijk, ook katholieke landen, waar abortus evenwel is toegestaan en wordt uitgevoerd in door de staat betaalde en gecontroleerde klinieken.

In Spanje, zo wezen recente cijfers uit, liet in 2002 één op de zeven zwangere vrouwen abortus plegen. In Portugal zijn geen officiële cijfers voorhanden, maar geschat wordt dat het per jaar om zo’n honderdduizend gevallen gaat. Portugese vrouwen die over geld beschikken, gaan daarvoor naar Spanje, waar hun veiligheid is gegarandeerd. De meeste komen echter terecht in het Portugese amateurcircuit. Er zijn maar weinig artsen bereid assistentie te verlenen, zeker na de twee grote massaprocessen die de afgelopen tijd zijn gevoerd tegen vrouwen die abortus hebben gepleegd en degenen die dat voor ze deden. Bij het laatste proces, vorige maand in Aveiro, stonden zeventien vrouwen terecht. Ze riskeerden gevangenisstraffen tussen de twee en zeventien jaar, maar werden vrijgesproken vanwege gebrek aan bewijs.

In 1999 passeerde in het Portugese parlement al een wet waarin abortus grotendeels werd gelegaliseerd. De Portugese socialistische premier van die dagen, Antonio Guterres, kreeg als vroom katholiek echter gewetensproblemen en regelde met de conservatieve oppositie een akkoord waarin de kwestie werd verheven tot referendum. Daar haalden de voorstanders van abortus bakzeil vanwege een te lage opkomst en bleef dus alles bij het oude. Sinds de rechtse regering van Durão Barroso het voor het zeggen heeft, maakt de politie weer ouderwets jacht op abortusplegers. Vanuit de grootste regeringspartij PSD, waartoe ook de premier behoort, is het idee van een gedoogbeleid gelanceerd. De kleinste regeringspartij, de Partido Popular (PP), is echter geheel op de hand van de Heilige Moederkerk en verzet zich tegen elke vorm van modernisering van de wet.

De Portugese regering onderhandelt met Rome over een nieuw concordaat tussen Portugal en het Vaticaan. Het laatste verdrag stamt uit de begindagen van de dictatuur van Salazar en is dringend aan renovatie toe. Met het legaliseren van abortus in Portugal zouden de onderhandelingen aanzienlijk worden belemmerd.

Tijdens het debat in het parlement ging het er hard aan toe. «Betekent het respect voor het recht op leven dat we nog meer kinderen in opvanghuizen moeten plaatsen waar ze kunnen worden misbruikt?» riep de socialistische prima donna Ana Gomes uit, verwijzend naar het Casa Pia-schandaal dat Portugal nog altijd in de greep houdt. Het enige resultaat van het debat is dat er nu een meerderheid is voor het geven van sek suele voorlichting op de scholen. De afgelopen maanden hielden scholieren daarvoor grote demonstraties. Op het gebied van kennis van anticonceptie loopt de Portugese jeugd dramatisch achter bij de rest van Europa. Portugal is het enige land in de EU waar het aantal hiv-besmettingen onder jongeren snel oploopt.

De verzamelde bisschoppen prediken hel en verdoemis over het abortusdebat. Padre Gomes behoort tot de allerradicaalste vleugel. Hij werkt momenteel aan posters waarop een ongeboren baby op een bord ligt, klaar om door een man (de duivel? een socialist?) te worden opgegeten.