Blank in Zuid-Afrika is zonder schaamte of spijt

Kasoega - Wat doe je als je dagenlang afgesloten hebt gezeten van de buitenwereld? Je koopt een krant. Dus onderweg van Prince Albert naar Kasoega koop ik Die Burger. Het forumsupplement opent met een paginagroot verhaal van de aan de Universiteit van Stellenbosch verbonden filosoof Anton van Niekerk, getiteld ‘Moenie apartheid vergoeilik nie’. Ik lees het, en knik: hij heeft een punt. Dat punt is dat ‘blank met een enorme schuld ten aanzien van het verleden zit opgescheept’.

Kort samengevat: eeuwen van kolonialisme en decennia van apartheid hebben blank structurele privileges gegeven, ook aan hen die niks direct met apartheid te maken hadden. Dat geldt voor hun vaders, voorvaders, en het geldt voor hun kinderen en dier kinderen. Het geldt voor Afrikaanstaligen en Engelstaligen. Het gaat om onderwijs, werkgelegenheid, inkomen, gezondheidszorg. Het is een geheel dat meer is dan de som der delen, en dat zich vertaalt in een permanente kansrijke positie die bijna genetisch van generatie op generatie wordt overgedragen. Goed onderwijs betekent goede baan, betekent hoog inkomen, betekent de kans om te studeren, ook voor minder slimme kinderen. Ook zij zullen een goede baan vinden. Et cetera. En zelfs de duizenden arm wittes die buiten de boot zijn gevallen hebben het nog altijd veel beter dan die paar miljoen arme zwarten in krottenkampen.

Van Niekerk maakt zich vooral boos op Afrikaner activisten die menen dat Zuid-Afrika zonder de ‘Grensoorlog’ in Angola in de jaren zeventig nu wellicht communistisch was geweest. Hij refereert ook aan het geruchtmakende How Do I Live in This Strange Place van de Zuid-Afrikaanse filosofe Samantha Vice. Zij gaat uit van het feit dat blank zijn systematische, historische bevoorrechting inmiddels als 'gewoon’ ervaart, en vraagt zich af hoe je gegeven die omstandigheden fatsoenlijk kunt leven. Schuld, spijt en schaamte zijn een vereiste, zegt ze. Blank zou er het beste aan doen om zich onzichtbaar te maken en muisstil te wezen. Zwart moet nu de gelegenheid krijgen om het land naar zijn wens op te bouwen.

Het regende reacties. De F.W. de Klerk Stichting kwam met een frontale aanval op Vice en beschuldigde haar van racisme. Maar het zwaarst kreeg professor Van Niekerk het te verduren. Hij werd in zijn kantoor bezocht door ene Abel Malan, lid van de Verkenners Beweging, een extremistische groep die zich beijvert voor een Afrikaner Volkstaat. Malan verloor zijn zelfbeheersing en gaf Van Niekerk een aantal beuken. Zonder schaamte, schuld of spijt.