Toneel: ‘Stadsastronaut’

Blauwe planeet

© allesvoordekunsten.nl/stadsastronaut-pers

‘Ik kan niet slapen, want de wereld is zo mooi’, verzuchtte het zoontje van zanger/liedjesschrijver Stef Bos op een avond. Het werd de kernzin van een zachtaardig lied, dat de luisteraar optilt in optimisme. De nieuwe theatersolo van Marjolijn van Heemstra voor Theater Rotterdam begon bij het omgekeerde gevoel. In de heetste zomer in Nederland ooit gemeten lag Van Heemstra wakker van de zorgen om de toenemende bedreigingen van onze planeet. Staand voor een doek dat het toneel afschermt, keert ze terug naar die nacht. Stef Bos kan wel zeggen dat je het kind in jezelf moet opzoeken, maar zijn zoontje heeft de kennis nog niet die volwassenen aanvliegt als ze erbij stilstaan. Er is een verschil tussen iets weten, zegt Van Heemstra, en ‘iets wéten en denken: holy shit!’.

Je gedachten stoppen is een strategie om met deze dreiging te dealen. De wereld in je hoofd weer klein proberen te maken. Maar het bijzondere van Van Heemstra is dat zij dit in haar boeken, essays en theatervoorstellingen juist níet doet. Waar de meeste mensen proberen om hun ogen te sluiten voor ongemakkelijke waarheden en kwesties die veel te groot zijn voor één individu treedt zij deze met open vizier tegemoet. Van het malende brein dat ons ’s nachts wakker houdt, maakt zij een wapen. De troost, de herkenning en de spanning in Van Heemstra’s theater komen niet van de grote emoties. Wat zij ten tonele voert is het spektakel van de denkkracht. Ze ontwart haar eigen gedachten en gevoelens, verzamelt er nóg meer kennis over, gaat op onderzoek uit, ensceneert ontmoetingen, formuleert inzichten. En wat ze stap voor stap laat ontstaan is nieuwe verbintenissen.

De nachtelijke impasse waar Stadsastronaut mee begint, gaat over een gebrek aan perspectief, constateert ze. Dus zoekt ze in de voorstelling naar perspectieven op ons aardse bestaan. Dat van astronauten bijvoorbeeld, die na een blik vanuit de ruimte steevast getuigen van een enorme liefde voor de kwetsbaarheid van onze ‘blauwe planeet’. Door afstand te nemen, voelen ze nabijheid. Het moet mogelijk zijn om ook zonder raket met die astronautenblik naar ons leven te kijken. Misschien door het omgekeerde te doen: in de nabijheid het vergezicht zoeken.

Met zorgvuldig gekozen woorden en een rustgevende stem neemt Van Heemstra je mee op een reis door de geest. Van het eerste beeld dat vanuit de ruimte van de aardbol werd genomen zoomt ze in op haar biotoop in een stadswijk waar ze met haar gezin voor de gentrificatie zorgt. Ze duikt het verleden in van de grond waar haar woning op staat, reikt naar de toekomst door een boom te willen planten en komt zo uit bij haar benedenbuurman Bob. Dia’s en soms een kort filmpje ondersteunen lichtvoetig haar vertelling. Pas op het laatst gaat het scherm omhoog en staat Van Heemstra in de donkerte van het podium. Een rondrijdend kindertreintje zorgt voor een zoeklichtje. Maar eigenlijk is zij dat zelf: een zoeklicht dat de duisternis waar we allemaal in rondtasten verzacht.


Stadsastronaut, t/m 28 april op tournee; theaterrotterdam.nl