Blind date in kriterion

Kriterion. Ergens in de Nederlandse letterkunde wordt die bioscoop in logisch verband gebracht met Jean-Luc Godard. Kriterion was de Rive Gauche van de Roetersstraat: existentialisme, situationisme, activisme en film als filmkritiek, in precies de juiste melange. Daar placeur of ouvreuse zijn was een roeping, of minstens een teken dat je erbij hoorde. Bij de verbeelding bijna aan de macht.

Tout va bien, zolang als het duurt.
Kriterion werd nooit tot zo'n bioscoop waar je als bezoeker je eigen tv een goede concurrent vindt. Niet dat het comfort zo voortreffelijk was; integendeel, op de lichtblauwe fauteuils was het een film lang zoeken naar een goede houding. Maar de programmering maakte dat je een avondje naar de film boven elk Bestel prefereerde, en deed je de cinema tot moeder der kunsten verklaren.
Dinsdagavond, nu iedere week in hetzelfde Kriterion. Sneak Preview. Placeurs zijn uitsmijters geworden. Gespannen staan ze bij de deur, optornend tegen een opdringende meute nieuwsgierigen. Er zijn geen vaste plaatsen en dus wil iedereen als eerste de zaal in. Niemand weet wat de avond bieden zal en dus is bij grote teleurstelling een goede plek de enige troost. Maar zover is het nog niet. Voor de brede klapdeuren heerst een collectieve honger naar beelden. Zo'n anderhalf uur beelden op een groot scherm, het is een gouden formule. Niet thuis of bij de kassa, turend op de filmladder, wordt het publiek uitgeselecteerd, maar tijdens de vertoning van de beelden zelf. De enorme toeloop laat zien dat het kiezen van een film op onderwerp, acteurs of regisseur uit de tijd raakt. Wat voorop staat is effect, de spanning om gelegitimeerd door het toeval in de grootste ellende terecht te komen.
Dat het ellende wordt, is het enige dat je kunt weten. Oktober is aangekondigd als ‘geweldmaand’ en dat impliceert meteen mateloosheid. De echte liefhebber smult daar alleen maar van. Het mooiste is als de grootst mogelijke toevalligheid van de beelden samenvalt met hun grootst mogelijke gruwelijkheid. De economie van het effect staat of valt met willekeur.
Het doek gaat op en we krijgen de gebruikelijke reclames. Het tijdperk van privehelikopters boven besneeuwde alpentoppen, jetski’s in de haven van Juan les Pins en zoemende ventilatoren in stijlvolle lobbies is voorbij. Nu draait het om warme gevoelens van kameraadschap en het solidair sjekkies rollen door alle klassen heen. De wereld krijgt weer een zin.
Totdat de film begint: Little Odessa. Binnenkort misschien wel nooit in dit theater: niet geschikt voor distributie. Dan zal het blijven bij een enkel moment voor een aantal hongerigen en dat was het dan. En hoewel er rolletjes zijn voor Vanessa Redgrave en Maximilian Schell, zou me dat niet verbazen. Deze film is, naar ik hoop, moeilijk uit te baten.
Russische joden in Little Odessa, Brighton Beach, Brooklyn. Het leven bestaat uit tijd die voorbijgaat. We zien een uiteengeslagen gezin in het getto van het land der onbegrensde mogelijkheden. All you need is a dollar and a dream, maar de laatste is verkocht voor de eerste. De oudste zoon, Joshua, is huurmoordenaar en doet zijn werk in koele berekening, als het moet vlak om de hoek van het ouderlijk huis. Het schieten met zijn wapen klinkt uiterst definitief en is het ook. Thuis leven vader, moeder en de jongste zoon, Rueben. Moeder ligt op sterven, bezwijkt bijna aan haar hersentumor. Vader legt het aan met een ander die er verder niet toe doet. Rueben gaat al maanden niet naar school en voelt al bijna niets meer. Buiten sneeuwt het.
Dan wil Joshua nog eenmaal zijn moeder zien. Vader wordt gechanteerd met zijn affaire en moet een bezoek toelaten. Even lijken gevoelens mogelijk. Maar dan sterft moeder en de oudste zoon gaat gewoon weer naar zijn werk. Rueben komt in het voorbijgaan tijdens het volgende karwei door een misverstand om het leven: zijn silhouet achter een laken aan een waslijn zag er gevaarlijk uit. De laatste bekende, een vriendin die de moed met de moordenaar nog niet had opgegeven, legt eveneens het loodje. Haar benen liggen in een hele rare knik. Joshua zit in zijn stilstaande auto. De tijd gaat voorbij. En het sneeuwt maar en het sneeuwt maar.
Dat was het. Een blind date met de leegte.