Werk van Donna Leon, Nina Filasto en Gerhard Hormann

Bloed, bureaucratie en buitenwijken

Donna Leon

Onrustig tij

Uitg. De Boekerij, 223 blz., € 14,50

Nino Filastò

Nachtmerrie met dame

Uitg. De Geus, 352 blz., € 22,50

Gerhard Hormann

Terugslag

Uitg. Luitingh-Sijthoff, 254 blz., € 13,95

Donna Leon schrijft politieromans die gesitueerd zijn in en rondom Venetië. Onrustig tij wordt door de uitgeverij een Venetiaanse misdaadroman genoemd. Commissaris Guido Brunetti is gemodelleerd naar het voorbeeld van Maigret. Brunetti is een rustige figuur met een onafhankelijke aard die zich op zijn gemak voelt in zijn bestaan. Hij heeft soms problemen met zijn meerderen of met collega’s, maar zoekt geen confrontaties. Zijn manier van onderzoeken is praten met alle betrokkenen en goed luisteren. Hij heeft een intelligente vrouw die hem met goede raad en commentaar bijstaat, maar die haar plaats in de keuken weet. Eten en drinken speelt een grote rol in het leven van de commissaris.

Onrustig tij speelt zich af onder de vissersbevolking van de lagune van Venetië. Commissaris Brunetti moet zich bezighouden met de geweld dadige dood van twee vissers, waarbij hij wordt geconfronteerd met zijn romantische gevoelens voor een secretaresse, waarvan hij zich pas geleidelijk bewust wordt en waar hij niet goed raad mee weet. Dat is er de oorzaak van dat hij in zijn onderzoek nogal onprofessioneel te werk gaat.

Het degelijk geschreven boek, al het elfde deel over deze niet erg boeiende politieambtenaar, kabbelt rustig voort om te eindigen met enig natuur- en menselijk geweld. Het is allemaal niet opzienbarend, duidelijk geschreven voor liefhebbers en kenners van de serie.

Nachtmerrie met dame, van de Italiaanse schrijver en advocaat Nino Filastò, heeft Florence als décor en wordt door de uitgeverij een Toscaanse misdaadroman genoemd. Het verhaal speelt zich af in en rondom het Paleis van Justitie van Florence. Belangrijke personages zijn onder anderen een rechter, een officier van justitie, een advocaat en politiedeskundigen. Gedetailleerd wordt de juridische bureaucratie beschreven die de uitkomst van een rechtszaak volkomen onvoorspelbaar maakt. Het tweede milieu dat wordt uitgediept, is dat van kunstvervalsers en -handelaren, waarbij het personage van een grote kunstvervalser die tegelijkertijd dwerg, mismaakt, psychotisch, sadistisch en schizofreen is, nogal overtrokken aandoet, wat het boek geen goed doet. Daarbij is er sprake van een zekere literaire overkill. Stijl en compositie hebben iets geforceerds. Het boek is wijdlopig en nooit spannend.

De waarde van deze twee misdaadromans is hun visie op de Italiaanse bureaucratie, waarin ze niet veel van elkaar afwijken. Politie en justitie zijn gigantische instituties, waarin onderdelen, afdelingen en individuen elkaar bestrijden en het licht in de ogen niet gunnen. Door reorganisaties en moderniseringen kunnen de verschillende diensten en afdelingen niet met elkaar samenwerken en door bureaucratische machtsstrijd en afgunst is het onmogelijk iets voor elkaar te krijgen of af te ronden. Het zijn uiteraard werken van de verbeelding, maar wel goed gedocumenteerd.

Donna Leon laat de politie zien als een negentiende-eeuws instituut in de moderne tijd, en van Nino Filastò leren we dat het onmogelijk is een eerlijk proces te krijgen in Italië; niet eens zozeer door corruptie, maar vooral door een wurgende bureaucratie.

Gerhard Hormann schreef al vier thrillers en komt nu met Terugslag, het verhaal van een man die door een ongeluk zijn vrouw verliest en vanaf dat moment naar wraak verlangt. De dader wordt gepakt en gaat naar de gevangenis. Als hij jaren later weer vrijkomt, wordt hij vermoord en het spoor leidt naar de weduwnaar. Horman heeft zijn verhaal knap geconstrueerd, voert de spanning gedoseerd op en eindigt met een memorabel gevecht tussen een man en een vrouw met een absurde apotheose van bloedig geweld. En dan volgt nog een frappe die alles op z’n kop zet. De schrijver is een goed stilist en observator. Hij beschrijft indringend de vervreemding en eenzaamheid van het buitenwijkenbestaan en maakt de pijn door het verlies van de vrouw voelbaar. Als later de hoofdpersoon in een hypnotische trance raakt, beschrijft hij dat ook zeer aannemelijk. Terugslag is een somber, nihilistisch boek, met de naargeestigheid van een Hollandse polder in een lange regenperiode. Maar het is spannend en de lezer wordt behendig om de tuin geleid. Het personage van de televisiejournaliste is wat stroef uitgewerkt en de politie blijft enigszins eendimensionaal, maar toch is dit een goed boek van een goede schrijver.