Maryna van het Belarus Free Theatre in ‘Courage’

‘We zijn met zó veel!’ roept Maryna een paar keer uit als ze midden in een anti­ Loekasjenko­ demonstratie om zich heen kijkt. Met honderdduizenden zijn ze in de grote steden van Belarus de straat op gegaan na de vervalste verkiezingsuitslag die Loekasjenko tot winnaar uitriep. Overweldigend massaal klinkt de roep dat de dictator moet opstappen. Bloemen en ballonnen getuigen van de vreedzaamheid van het protest, en als een lid van de klaar staande oproerpolitie een bloem in zijn schild steekt, komen demonstranten hem omarmen. ‘Wij willen dialoog!’ scandeert de massa. ‘Denk aan de eed die jullie hebben gezworen om het volk te beschermen!’ Maar de camera registreert de onzekerheid in de ogen van de enige bloem-aannemer, die zijn cordon niet verlaat.

Adembenemend dichtbij brengt documentairemaker Aliaksei Paluyan het revolutionaire elan in zijn film Courage. Maar de hoop op verandering wordt bij zijn drie hoofdpersonen overschaduwd door een kil makend realisme. Maryna, Pavel en Denis kennen elkaar van een theatergroep uit Minsk, het Belarus Free Theatre, waarvan de leden op een zwarte lijst staan. Hun regisseur is al gevlucht en geeft vanuit Londen per Skype niet alleen regie-aanwijzingen, maar denkt ook mee over protest-strategieën. ‘Spreek af met hoeveel jullie gaan demonstreren, zodat straks niet alle acteurs opgepakt zijn en er maar één persoon overblijft die alles met advocaten moet regelen.’ Indrukwekkend is de rust waarmee Paluyan de drie theatermakers portretteert, vanaf de avond voor de verkiezingen tot het grimmige regeringsantwoord op de protesten. Tussen de erg mooi gefilmde demonstratietaferelen zie je huiselijke gezelligheid met geliefden en kleine kinderen, en bedachtzame gesprekken met naasten en collega’s. Het gaat over generaties: het zijn vooral de jonge mensen die demonstreren, maar Maryna twijfelt tussen het beschermen van haar kind en de gevaarlijke strijd voor zijn toekomst. Een rode draad is het belang van theater. Denis is drie jaar geleden uit de groep gestapt en vindt dat hij de kunst verraden heeft. Pavel constateert als de protesten met geweld worden neergeslagen, en familieleden van opgepakte demonstranten wanhopig bij gevangenissen staan, dat het geen tijd is voor theater. ‘Toen het hier nog liberaler was, konden we tussen de regels de waarheid vertellen. Maar wat hebben we nu aan theater?’

Toch zijn het Pavel en Maryna die in de afsluitende scène samen een voorstelling spelen. Het is een twaalf jaar oude productie van het Belarus Free Theatre die opnieuw actueel is, over de zoektocht van een vrouw naar haar geliefde. Hij verdween vanwege zijn steun aan de democratische tegenbeweging, en haar strijd zorgde er twintig jaar eerder voor dat het kidnappen van tegenstanders van het regime ophield. Per Skype geeft de gevluchte vrouw een inleiding: ‘Alles wat jullie gaan zien is waar.’ Het is een aangrijpende dialoog tussen de vrouw en haar vermoorde man. Tegen die tijd weten alle aanwezigen dat de hoop op een dialoog met hun onderdrukkers vervlogen is. Courage is opgedragen ‘aan alle demonstranten en politici die gekidnapt en vermoord zijn tijdens het 26-jarige dictatorschap van Loekasjenko’.

Courage draait tussen 17 en 28 november op het IDFA. Voor kaarten en informatie zie idfa.nl