TELEVISIE

Blote benen

13 in de oorlog

De eerste aflevering van de kinderserie 13 in de oorlog vertelt hetzelfde als die van ‘grote broer’ De oorlog: mobilisatie tot en met capitulatie. De delen van de jeugdserie zijn korter maar presentator Lisa Wade raakt dezelfde grote thema’s aan als Rob Trip en beklimt dezelfde Rotterdamse toren om de omvang van de verwoesting door bombardement te laten zien. Bovendien noemt ze een gebeurtenis die de volwassenen missen: de directeur van Ouwehands Dierenpark in Rhenen moest na de meigevechten in zijn tuin alle dieren doodschieten, op twee ijsbeertjes na. Waarmee kinderen meteen weten hoe erg oorlog is.
Dat is niet honend bedoeld: het dierenlot betrekt hen sterker bij die andere gebeurtenissen; en die beertjes geven het beetje hoop waarzonder slecht te leven valt. Hoop die elders in de serie niet geboden kan worden. 'Holocaust voor kinderen verklaard’ is een nog onmogelijker onderneming dan datzelfde voor volwassenen, maar de makers wagen zich eraan, tot en met blote benen die aarzelend de zogenaamde doucheruimte van het vernietigingskamp binnenlopen. Die benen behoren bovendien aan mensen die we van dichtbij hebben leren kennen in spelscènes, want waar De oorlog louter documentair is, is de kindervariant docu en drama ineen.
13 in de oorlog slaat zowel op het aantal afleveringen als op de leeftijd van de hoofdpersonen: oorlog zoals kinderen die beleefden. De serie is een geweldige prestatie waarin de tv-expertise van Jeugdjournaal en Klokhuis samenkomen. Verschil is dat de absurdistisch-komische sketches van Het klokhuis hier bloedserieuze tussenspelen zijn die de geschiedvertelling zowel illustreren als dragen. Eerst keek ik nogal sceptisch naar juist dat onderdeel. Je moet vaststellen dat het hoge niveau van spel en scenario in veel ander NPS-drama niet wordt gehaald. Er zijn ook wel erg veel (kind)acteurs bij betrokken; er lijkt weinig opnametijd; en de verhaaltjes moeten in kort bestek wel héél grote thema’s en dilemma’s aansnijden. Meisje van vijftien mag in het café van opa haar schooltas met spotprenten achterlaten. Hij denkt dat er boeken in zitten. Prompt huiszoeking, verhoor, mishandeling, Scheveningen. Maar opa verraadt kleindochter niet en wordt geëxecuteerd op de Waalsdorpervlakte. Heftig. Toch, de winst die met deze fictie bereikt wordt qua inleving en verheldering lijkt belangrijker dan mogelijke artistieke kritiek. Al blijf ik me dubbel ongemakkelijk voelen bij nagespeelde scènes in de trein naar en binnen de poorten van Auschwitz. Maar die huiver voor fictionalisering van de gruwel wordt door weinigen gedeeld: geschiedenis is steeds meer verhaal geworden. Bovendien is het integer gedaan. Soms creëert het speldeel juist afstand; soms komt de toenmalige werkelijkheid akelig dichtbij - artistieke reserve of niet. 13 in de oorlog wordt op locatie verteld door een uitstekende presentator - jonge vrouw en kind ineen.
Het bevat indrukwekkend archiefmateriaal; recente kennis is verwerkt; het heeft het tempo waarvan veel kinderen houden zonder in gejaag te vervallen. En het maakt knap gebruik van technieken. Als in zwart-wit archiefmateriaal de jodensterren geel zijn ingekleurd heeft dat een verbluffend effect. Zoals ook dat geel uitgelichte stukje speelgoed dat in Westerbork gemaakt werd voor Duitse kinderen. Zondag komt aflevering 12, Bevrijding. 'Zes in de oorlog’ was ik toen en naast tomeloze blijdschap van volwassenen, kinderspelen en prijsjes herinner ik me de horror van het hardhandig kaalscheren en teren van 'moffenhoeren’ op het dak van het tramhuisje op ons plein waarna ze in triomf werden rondgereden. 'Het zijn de besten niet die dat doen’, zei mijn vader, thuisgekomen. Dat hielp een beetje. Maar goed en fout zijn sindsdien gecompliceerde begrippen gebleven.

13 in de oorlog. Aflevering 12 en 13 zondag, Zapp, Nederland 3, 18.20 uur. Op de site alle afleveringen, inclusief making-of, plus internetspel