Column Henk van Os

Bobo’s op het bordes

Er is nauwelijks een formeler groepsportret te bedenken dan de voorstelling van het staatshoofd met ministers op de trappen van het bordes. Twee rijen figuren in rigide frontaliteit met de koningin in het midden van de onderste, maar ook de voorste rij. Met dezelfde strengheid liet in de zesde eeuw keizer Justinianus zich met zijn hofdignitarissen afbeelden in de San Vitale te Ravenna. Het ziet ernaar uit dat er in vijftien eeuwen niets is veranderd in de representatie van machthebbers. Dit is niet de gelegenheid voor kunstgrepen. Nooit heeft iemand tegen een artiest gezegd: «Joh, maak er eens iets leuks van». De kunst heeft nooit vat gekregen op dit «moment suprème» in de beleving van macht en status. Alleen Frans Hals is het gelukt met Haarlemse bobo’s en na hem bracht Rembrandt de Amsterdamse schutters tezamen in een fascinerende choreografie, die wij nu «de Nachtwacht» noemen. Maar schutters zijn, hoe belangrijk ook, nog lang geen dienaren van de kroon.

Net als bij de analyse van het mozaïek in Ravenna moet je op de kleinste kleinigheden letten om van zulke representatieve voorstellingen nog iets leuks te maken. Soms lacht er één als een boer die kiespijn heeft. Is dat een lid van het Republikeins Genootschap? Of is hij op last van hogerhand en de traditie naast zijn ergste vijand terechtgekomen? Een ander heeft kennelijk voor het eerst een das moeten strikken. Daar staat er één die zijn vreugde over zijn aanwezigheid in deze groep onvoldoende kan verbergen. Een hoogst enkele keer heeft een pas benoemde dignitaris de verkeerde schoenen aan of lacht hij naar die ene vrouwelijke minister. Dat had hij beter na afloop van de opnamesessie kunnen doen. Je blijft kijken, juist omdat het in artistiek opzicht net zo oninteressant is als een voetbalelftal dat zich vlak voor de wedstrijd laat portretteren. Niets verwijst naar de maker van zo’n voorstelling. Je bent uitsluitend gericht op de poserenden, die daar niet voor hebben doorgeleerd. Bordesbeelden vormen vast een aantrekkelijk project voor kunsthistorische onderzoekers op zoek naar een onderwerp.