Michel Houellebecq, Platform

Boeken en tijdgeest

Michel Houellebecq

Platform

Uitg. De Arbeiderspers, 309 blz., € 20,00

Arthur Japin

De droom van de leeuw

Uitg. De Arbeiderspers, 392 blz., € 22,75

Nelleke Noordervliet

Pelican Bay

Uitg. Augustus, 409 blz., € 24,95

Toen ik begin dit jaar Platform las van Michel Houellebecq was er van islamitische zijde al een aanklacht tegen hem ingediend. Ik las een meesterlijk boek. In de eerste plaats omdat het meesterlijk was geschreven (humor, mooie zinnen, goed verhaal). In de tweede plaats las ik ook weer eens een boek met een hoofdpersoon bij wie ik me thuis voelde. Eigenlijk een nare, eenzame, op seks beluste man.

Er was nog iets aan het boek wat me zeer beviel. Dat was de vorm van onderzoek die de schrijver betrachtte, namelijk een onderzoek naar wat ik noem het toeristische denken. In één regel en gevat in een stelling is dit: we denken dat we pas leven als we toerist zijn, dus is zinvol leven het toeristische leven en dus zal de markt er alles aan doen om ons het gevoel te leven dat we zinvol leven als we toerist zijn. Voor de hoofdpersoon is alleen lekkere seks een teken van een zinvol bestaan — en hij begrijpt dan ook de mogelijkheden van het sekstoerisme. En dat staat natuurlijk haaks op religieus islamitische idealen waarin de vrouw ook misbruikt mag worden maar dan uit andere overwegingen — terwijl wij, westerlingen, onze lekkere seks en dus ons zinvol leven juist in die islamitische landen kunnen vinden.

Wat tijdgeest is, weet ik niet, maar als het betekent dat een boek een probleem vertegenwoordigt waarover je graag en veel praat en dat ook inspireert tot vaak en heftig debatteren, dan is Platform dat.

Ook wil ik de aandacht vestigen op twee boeken die in de Nederlandse kritiek negatief gerecenseerd zijn en die beide van wereldklasse zijn: De droom van de leeuw van Arthur Japin en Pelican Bay van Nelleke Noordervliet. Japin kan echt mooi schrijven — mooier dan Palmen, Van Dis of Van der Heijden. Dat komt doordat hij een stijl heeft waarin hij durft. Hij durft nu eens sober en ingetogen, dan weer dramatisch en lyrisch te zijn. Tegenwoordig heet dat, geloof ik, dat hij een «breed palet» heeft en «het gehele klavier» bespeelt. Zijn boek gaat over kunst en liefde en heeft grote indruk op mij gemaakt.

Het boek van Nelleke Noordervliet wilde ik niet lezen, want ik dacht dat het me niet zou interesseren (slavenhandel), maar ik las het toen ik haar moest interviewen. Geweldig! Dit boek combineert literaire, historische en persoonlijke problemen op zo’n manier dat je de plot zou kunnen omschrijven als de ineenstorting van een schitterend luchtkasteel dat je toch weer moet opbouwen om verder te kunnen leven. De laatste twee regels van het boek zijn wat dat betreft veelzeggend: «Als ik kwam, zei ik, zou ik haar helpen met haar nederige werk. Het overschrijven van teksten die anders zouden verpulveren, en die — een nieuw leven gegund door onze hand — ongezien en ongekend zouden blijven voortbestaan, tot ze voorgoed verdwenen.»