Kunst - Levi van Veluw

Bolletjes en blokjes

In Museum Arnhem is een kleine opstelling te zien van het werk van Levi van Veluw (1985). U ziet een paar van de foto’s die hem zijn eerste bekendheid bezorgden, grappige en spookachtige beelden van zijn eigen hoofd, geheel volgetekend met ballpoint, bedekt met haar of met een compleet Märklin-treinlandschapje.

Medium  r4a0062

Er is ook een slaapkamer op ware grootte, een donkerbruine ruimte waarvan elk onderdeel is bekleed met houten bolletjes en blokjes. Een video toont hoe daarin een menselijke figuur, van top tot teen bekleed met bolletjes en blokjes, zachtjes ademend wacht. De ruimte, zo schrijft Van Veluw zelf, is zijn jongenskamer in zijn ouderlijk huis; de mathematische ordening met bolletjes en blokjes ‘symboliseerden mijn drang naar ordening en de angst om de controle te verliezen’.

Deze drang vroeg om iets veel groters, en dat heeft Van Veluw nu geschapen in Marres, Maastricht. Het complete pand is verbouwd tot één installatie, The Relativity of Matter, een duister universum. Het is Van Veluw gelukt om dat tot in het laatste detail vorm te geven. Wie er binnengaat verdwijnt. Elke referentie met een ‘museum’ is verdwenen, alle stopcontacten, ramen, plafonds et cetera zijn onzichtbaar gemaakt, er zijn geen storende bordjes met EXIT, er is niets te horen behalve een zachte mechanische dreun, er is alleen dat universum van Van Veluw, een werk dat zijn voltooiing vindt in de aanwezigheid van de bezoeker.

Je moet ervoor naar Maastricht, je moet er van tevoren kaartjes voor bestellen, er kunnen maar twee personen per kwartier naar binnen, en dus zou het handig zijn als ik wat meer vertelde over wat er te zien is, maar ik aarzel met grote aarzeling, omdat juist de onderdompeling-overrompeling door het schouwspel in de duisternis van grote klasse is, en van grote kracht. Er zijn geen titels, er is geen opgelegd verhaal; er is een opeenvolging van donkere ruimtes, de één nog indrukwekkender vormgegeven dan de andere, en een poging tot verklaring zou het effect, denk ik, verminderen. Van Veluw zelf schrijft dat de installatie gaat over natuurwetten, over de constructie van een alternatieve, onderliggende werkelijkheid. Je zou kunnen zeggen dat een deel van het werk iets te maken heeft met archivering, met het ondergrondse, met donkere materie, vooruit: steenkool. Je zou kunnen denken dat het andere deel meer de abstractie zoekt, de betovering van geometrie, vooruit: van sciencefiction. Hopelijk zegt dat heel weinig.

Wat er wél van te zeggen is, is dat dit een zeer imposant kunstenaarschap verraadt, dat The Relativity of Matter behoort tot het allerbeste wat er dit jaar in Nederland te zien is, en dat ik paf stond van de pure daadkracht. Van Veluw denkt nu, naar eigen zeggen, over een nog grotere uitvoering, mogelijk met dansers of acteurs. Ik zeg: geef hem het Nederlands Paviljoen op de volgende Biënnale van Venetië, alleen al om dat broddelwerk van dit jaar te doen vergeten, en geef hem daarna carte blanche in De Nederlandse Opera.

Levi van Veluw, The Relativity of Matter. Marres, Maastricht. Verlengd tot 17 januari. Kaarten alleen online te reserveren. marres.org


Beeld: uit de tentoonstelling The Relativity of Matter (Sony Pictures Classics)