Bonussen voor Britse spoor-bazen, rampspoed voor reizigers

Londen - Een geannuleerde trein komt nimmer te laat. Dat was de overwinteringstactiek van South-eastern. Door tijdens sneeuwval minder treinen te laten rijden, is dit Engelse spoorbedrijf erin geslaagd het jaar af te sluiten met een punctualiteit van 82,01 procent: 0,01 procent boven het minimumvereiste. Annuleringen vallen buiten de berekeningen. Als het bedrijf de streefcijfers had gemist, dan had het zijn prijzen moeten verlagen. Nu kon scheidend directeur Keith Ludeman zichzelf een salarisverhoging van 41 procent schenken.
Het is een bekend patroon op het geprivatiseerde Britse spoor: bonussen voor de bazen en rampspoed voor de reizigers. Waar vroeger British Rail het treinvervoer verzorgde, daar laten nu zeventien bedrijven de treinen rijden, tenzij het sneeuwt, vriest, dooit, stormt, ijzelt of de paardenbloemen hun vruchtpluisjes loslaten. Een vrije markt is het niet, meer een palet van monopolies waarvan de dienstregelingen niet op elkaar aansluiten. Goedkoper is het niet geworden. De prijzen zijn het hoogst in Europa en de 302 vaste werknemers van de Office of Rail Regulation houden machteloos toezicht op deze Great Train Robbery.
Goedkoper voor de overheid is het evenmin. Ondanks inkomstenstijgingen van twee miljard pond bestaat de helft van de omzet uit subsidies, een stijging van tien procent sinds de privatiseringen. Bovendien zijn de winsten gegarandeerd. Toen FirstGroup - in de volksmond ‘WorstGroup’ - in de financiële problemen kwam, kreeg het 173 miljoen noodhulp. Immers, de treinen moeten blijven rijden. Het droeg uiteindelijk bij tot een winst van 93 miljoen pond. De National Express Group bedacht een andere oplossing voor financieel onheil: het dumpte een onrendabele tak bij de overheid en boekte afgelopen jaar met de gezonde onderdelen een winst van 544 procent.
Niet alleen de spoorbobo’s profiteren van dit risicovrije ondernemen. De privatisering van het spoor gaat gepaard met slepende juridische procedures. Die spelen vooral tussen de beheerder van het netwerk en de gebruikers van het spoor. Zo viert een bepaalde rechtszaak tussen Network Rail en WorstGroup dit jaar haar tienjarige jubileum. Tevens hebben advocaten volop werk aan onenigheden met onder-aannemers, bijvoorbeeld over het verschil tussen 'reparatie’ en 'onderhoud’. Ook houden juristen zich bezig met het bedenken van originele reisvoorwaarden. Dit jaar zijn er al reizigers beboet omdat ze enkele haltes voor hun eindbestemming uitstapten. Het zwaarst lijden de forensen, die dankzij 'demand management techniques’ bijkans een tweede hypotheek moeten afsluiten om een trajectkaart te kopen. Inmiddels heeft Roy McNulty onder het motto 'rail value for money’ adviezen uitgebracht om het trein-vervoer te verbeteren. Waar een herrijzenis van British Rail logisch lijkt, koos deze gepensioneerde zakenman voor twee andere opties: minder investeringen en een kleiner netwerk. -Southeastern heeft een andere invulling aan 'rail value for money’ gegeven: een prijsstijging van bijna acht procent.