Menno Hurenkamp

Borodino

Als u niet bij het spoor werkt, waarover babbelt u dan op de verjaardagspartijtjes die u bezoekt? Nou, in 2002 en 2003 over de puinhoop van de lpf, in 2004 en 2005 over het bashen van Balkenende en het komende jaar over de vraag wie groter wordt, de SP of de pvda. Graag lever ik als professioneel ouwehoer een eenmalige beschouwende voorzet voor het verjaardagsgekeuvel – op basis van het net weer vertaalde Oorlog en vrede van Tolstoj, want we zijn niet van de straat. Centraal daarin staat de slag bij Borodino. Ergens voor Moskou vochten Napoleon en het Franse leger in september 1812 tegen de Russen van tsaar Alexander. Toen de rook optrok, was er geen duidelijke winnaar of verliezer. Toch bliezen de Russen de aftocht, tot ver áchter Moskou. Ze lieten hun heilige stad leeg achter, voor de vijand om te hebben. Het idee was dat hoe verder en langer de Fransen van huis zouden zijn, hoe slechter ze zouden vechten.

De Fransen schrokken zich wezenloos toen Moskou verlaten bleek. Wat een overwinning de merde – niemand die hen bij hun intocht als overwinnaars toejuichte. Van de weeromstuit vergaten ze om voorraden aan te leggen voor het moment dat de barre winter zou beginnen. Dus zat er na een paar maanden niets anders op dan Moskou weer te verlaten. Tegen de tijd dat de winter inderdaad inzette, gingen Napoleons mannen met een lege maag op weg naar huis. Het stomste wat ze konden doen. Ze werden zo geplaagd door de kou en de Russen zelf dat maar tien procent van ‘La Grande Armee’ de terugtocht overleefde.

Is de SP vergelijkbaar met het revolutionaire Franse leger en de PVDA met de Russen die zich almaar terugtrekken in de hoop dat de vijand daardoor in paniek raakt? Jan Marijnissen als Napoleon, de opstandeling die zichzelf tot keizer kroont en aan een schijnbaar niet te stoppen opmars begint? Wouter Bos als tsaar Alexander, die zich niet voor kan stellen dat zo’n parvenu daadwerkelijk een collega-keizer is geworden? De SP’ers, die stomverbaasd ontdekken dat ze de eis van het onderzoek naar de Nederlandse betrokkenheid bij ‘Irak’ plotseling gewoon mogen hébben van de pvda. De pvda’ers, die stilletjes hopen dat als de ‘politieke winter’ intreedt, dat wil zeggen als de verkiezingen en de campagnes achter de rug zijn, de tegenstander het dan moeilijk gaat krijgen. Maar die ondertussen verbijsterd staan te kijken hoe de vijand oprukt tot diep in al ‘hun’ wijken. En die moeten bidden dat hun tegenstander binnenkort een stommiteit uithaalt – zoals drieduizend kilometer door de Russische winter lopen zonder goretex jasje.

De vergelijking loopt mank. Napoleon zou misschien televisiecamera’s in zijn legertent hebben toegelaten, Marijnissen neemt dat risico niet. Het was Bos die de vpro maandenlang liet meelopen en die eerlijk liet zien dat hij en zijn campagneteam niet zo’n goed antwoord wisten op de vraag hoe Nederland eruit zou moeten zien als de pvda klaar is met regeren. Vandaar de latere onzekerheid van Bos, en het al veel geciteerde ‘verlies van zijn intuïtie’ als het slecht gaat met de campagne. Het draait niet allemaal om één man die het goed of slecht doet, zijn club heeft last van een tekort aan dwingende ideeën waar het heen moet.

Toch is de uitkomst van de strijd ongewis. Tolstojs idee achter dat boek is nu juist laten zien dat de geschiedenis zich niets aantrekt van mensenplannen. Nee, geen taart, dankuwel.