Borreltafel televisie

4 Mei en weer stond ik niet op de Dam of bij het monumentje tegen het Vondelpark - de plekken waar ik als kind naartoe ging met mijn vader. Hij vond dat belangrijk en delgde er schuld mee. Althans, dat vermoed ik, omdat we er nooit direct over gepraat hebben. Toen ik eraan toe was - nee, niet op de inquisitietoon van wie in vredestijd de moed en het gelijk in pacht hebben - was mijn vader er niet meer. Zoals dat vaak schijnt te gaan. Maar hij was ziekenfondsbode geweest in de joodse wijk. Ophaler van centen bij wie meestal nog armer waren dan hij en die bij bar weer toch meestal een bakkie schonken, zoals dat onder armen gaat. Voor hem was Amsterdam Mokum geweest en Amsterdamse gein joodse humor. Mokum was verdwenen en daarmee, in dubbele zin, de gein. Hij heeft er misschien twee keer over gepraat, bij jenever. Zonder de valse toon van wie zich met terugwerkende kracht van een politiek-correct verleden voorzien. Ach, de socialistische beweging waar hij zijdelings toe behoorde was in Amsterdam ook joods gekleurd - daar was niks bijzonders aan. Dat van die schuld heb ik alleen maar gevoeld. Of willen voelen? Nooit is ze scherper en helderder geformuleerd dan door Annie Schmidt in dat prachtige Ischa-interview. Toen dacht ik dus aan mijn vader. Die zich toch, één keer, uitsprak. Mijn ouders hadden in mei 1940 een vriend, Duitser net als mijn moeder, gevluchte socialist, een schuilplaats aangeboden. Maar hij had geweigerd: boven ons, alleen via onze verdieping te bereiken, woonde een vrouw met wie de betrekkingen matig waren. Hij vond dat te gevaarlijk voor alle betrokkenen, te meer omdat er een baby van één was. En zo speelde ook ik een rol in die kleine tragedie: nog in mei was hij gepakt, kort daarop dood. De weigering zullen ze met een mengsel van bekommernis en opluchting geaccepteerd hebben maar de afloop resulteerde in schuld. Misschien wel directer gevoeld dan de collectieve schuld om die lege wijk.

Niet Dam of Vondelpark dus maar voor het steeds wegvallend beeld van een zwartwittelevisie in een onbekabeld huis tussen de weilanden. Want ‘erbij’ hoort een mens te zijn. Dit keer te meer door gruwel vlakbij, die slachtoffers aan beide kanten doet grijpen naar vergelijkingen met dat verleden dat wij herdenken: Albanese Kosovaren en Serviërs schromen niet zich letterlijk of figuurlijk te tooien met de davidster - grenzeloze smakeloosheid. En Freek de Jonge zegt dat de aanwezigen in Carré ten minste kunnen zeggen dat ze in het verzet zaten - zijn woorden door de toon minder erg dan het zelfingenomen applaus van de zaal. Verzet? Verzetje zul je bedoelen. Even zeker als die klappers in de loge zijn de deelnemers aan Vara’s Lagerhuis. Alles wat tegen dat programma in valt te brengen wordt uitvergroot zichtbaar: of het niks kost wordt luid al dan niet om inzetten van 'het luchtwapen’ geroepen, worden al dan niet 'grondtroepen’ gestuurd - door mensen die elkaar in geldingsdrang de loef afsteken, die gisteren niet wisten waar Kosovo lag en wier politieke en militaire kennis, nabauwerij van anderhalve commentator, op een bierviltje past. Zo ongeveer als de mijne. Maar we moeten ons toch uitspreken? Misschien. Maar niet op die borreltafeltoon. Nee, we houden het niet droog bij de aanblik van deze vluchtelingen en het aanhoren van hun verhalen. Of we lopen weg als we het welletjes vinden en het gevoel hebben dat meer kennis alleen tot meer machteloosheid leidt. Wat een daad niet hoeft uit te sluiten. 'U hebt mij toch niet nodig om giro 555 te vinden?’ sprak Wim de Bie. Nee, onze parochie niet. Die kan ook zonder André, Paul, Youp en Marco. Maar veel zou het zonder hen niet opleveren. Trompet, stilte en toespraken hebben geklonken, de kransen zijn gelegd. Het leven, ook dat van de televisie, gaat door. 'VRIJHEID’ komt in beeld. 'STILTE.’ Net als ik begin te geloven dat de Ster last heeft van goede smaak volgen 'RUIMTE, RENAULT’. + De Partizanen. Herhaling van prachtserie van Theu Boermans en an Blokker. Op basis van ware gebeurtenissen. Limburgs verzet neemt Duitsers gevangen - maar dan? KRO, dinsdag, 21.50 uur, Nederland 1.