Borstklopperij van Iran

WAT HEBBEN EEN DOOS wormen, een verlosser van de mensheid, een speedboot en een kernreactor met elkaar te maken? Antwoord: het zijn allemaal onderdelen van een Iraanse campagne van borstklopperij, bedoeld om het buitenland schrik aan te jagen en het eigen volk achter de regering te krijgen. Dit recept is weliswaar oud, maar dat betekent nog niet dat het ook werkt.

Het gaat in ieder geval met genoeg bombast gepaard. ‘Deze straaljager is een boodschapper van eer en menselijke generositeit en een verlosser van de mensheid’, verklaarde de Iraanse president Ahmadinejad zondag, staand naast de eerste onbemande bommenwerper van Iran. Een dag eerder was Irans eerste kerncentrale geopend, 36 jaar na het begin van de bouw. Weer een dag ervoor was ‘een nieuwe klasse raket’ met veel fanfare afgeschoten. En zo beleeft een heel scala aan nieuw wapentuig en andere indrukwekkende staaltjes techniek deze dagen zijn doop op de Iraanse staatstelevisie - de speedboot is een met torpedo’s uitgerust snelheidsmonster en de wormen bevinden zich in een baan om de aarde, waar zich volgens Ahmadinejads beloften weldra een Iraanse astronaut bij zal voegen.
Al sinds 2006 bouwt president Ahmadinejad zijn imago rond dit soort zaken, maar het belang daarvan is voor hem sterk toegenomen sinds het verkiezingsgeweld van 2009 zijn legitimiteit aantastte en sinds de olie-inkomsten opdroogden waarmee hij enkele jaren kon smijten. De Iraanse economie staat er slecht voor en de nieuwe economische sancties maken dat er niet beter op. Hoe populair het huidige regime binnen Iran is, valt echter onmogelijk te peilen.
Het effect van de Iraanse borstklopperij op het buitenland is beter af te lezen. In militair opzicht maakt het allemaal weinig indruk: militaire experts vinden veel ‘nieuwe’ wapens er bepaald gedateerd uitzien en hun prachtige eigenschappen lijken steevast enorm overdreven. Ook Irans nieuwste nucleaire sprong voorwaarts is in militair opzicht niet erg indrukwekkend: materiaal voor een kernbom valt er onder de huidige verdragen niet mee te maken.
Maar dat is slechts een deel van het verhaal. In politiek opzicht betekent deze Iraanse campagne kortweg dat het regime in Teheran, ook in Ahmadinejads tweede termijn als president, kiest voor de politiek waar het zich al jaren van bedient: de twee sporen van confrontatie en onderhandelingen naast elkaar. Zo bouwt Iran een eigen machtspositie op via relaties met landen als China, Venezuela en Turkije, terwijl het druk houdt op de Verenigde Staten en zijn buren en Teheran zicht krijgt op een eigen kernwapen. Daarmee opteert Iran expliciet tegen een nieuwe koers, die zich opende doordat de regering van Obama zich een klein jaar achter de schermen inspande om een andere, meer ontspannen relatie tussen Iran en de VS op te bouwen. ‘Alle opties liggen op tafel’, zei Ahmadinejad zondag in een zoveelste uitdagende tv-toespraak. Deze business as usual-benadering houdt alle bestaande risico’s in stand: van een oorlog met Israël of de VS, van een nucleair bewapend Iran dat de sluimerende kernwapenprogramma’s van Saoedi-Arabië, Egypte, Turkije en Syrië kan aanzwengelen, van nieuwe spanningen in het daarin al rijkelijk bedeelde Midden-Oosten.
In de VS roeren de haviken zich eveneens - zo bereikte de reeks artikelen die een Amerikaanse aanval op Iran bepleiten deze maand zelfs het statige tijdschrift The Atlantic. Zo'n aanval lijkt op dit moment nog ver weg. Maar de tijd lijkt wel gekomen om een grootscheepse toenadering tussen de VS en Iran voorlopig af te schrijven.