Zonder schoenen overleef je niet, videobrief van Christina Pawlata © Human

De eerste aflevering van Bram Vermeulens Frontlinie ging over Mozambique waar de jihadisten van Al Shabaab huishouden. Voor aflevering twee trok hij naar de Turks-Griekse grens waar aan Griekse zijde een muur van ‘trumpiaanse afmetingen’ langs de Evros wordt gebouwd om vluchtelingen tegen te houden. Vermeulen haalde lang voor uitzending van Frontlinie het Journaal na aanhouding en verhoor door de Griekse politie. Want op de laatste draaidag werden veel vragen over muur, Grieks en Europees beleid en de verrassende afwezigheid van vluchtelingen beantwoord door een ontmoeting met een groep dorstige, hongerige Afghaanse jongens en mannen, lopend of strompelend over een spoorlijn, velen gewond door wapenstokken en honden van de Bulgaarse politie die hun schoenen had afgepakt. Pushback dus, die hen ook door de Griekse grenspolitie (die ontkent) eindeloos herhaald was overkomen: wie zo ver is gegaan en zo heeft geleden geeft kennelijk niet op.

Nieuws is dat niet. De Groene-lezer kon alleen al dankzij artikelen van Ingeborg Beugel, Marjolein Koster en Irene van der Linde goed op de hoogte zijn (Bij Europese grensbewaking spelen mensenrechten nauwelijks nog een rol), maar zíen heeft vaak extra impact. En ook zonder die pijnlijke ontmoeting biedt deze Frontlinie-aflevering verrassingen en inzichten. Zoals dat Turkse Grieken (Osmaanse erfenis) de muur mee bouwen. Of dat deze grensstreek met Turkije en Bulgarije ontvolkt doordat jongeren wegtrekken naar Athene of buitenland. Waardoor de aspergeboer Ghanese en Malinese seizoenarbeiders moet inhuren via een uitzendbureau – zelf zijn die in Griekenland blijven steken, hun droom lag westelijker. Griekse jonge mannen blijven vrouwloos want meisjes trekken echt allemaal weg, wat ook in delen van Nederland speelt. Enfin, aanbevolen voor wie maandag niet keek.

Evenzeer aanbevolen is een videobrief, miniatuur over verwante vluchtelingmaterie, spelend in Triëst. Daar houdt het bejaarde stel Lorena Fornasir en Gian Andrea Franchi spreekuur in een plantsoentje. Wie bij hen belandt is dus langs de Balkanroute via Kroatië en Slovenië ‘binnen’. Maar de voeten, na soms weken lopen door bossen en bergen op zichtbaar slecht schoeisel, zijn er beroerd aan toe. We zien Lorena en Andrea thuis, bij het inpakken van hun medische rolkoffer. En we zien ze bij Pakistaanse jongens op een bankje, in druilerige regen. Liefdevol worden ze toegesproken, worden voeten gereinigd, ontsmet en verbonden. De ogen boven de mondmaskers vaak sprekend van ontbering en uitputting. Sommigen krijgen schoenen, eentje een slaapzak, allemaal wat geld.

Ingelaste filmbeelden van het Border Violence Monitoring Network maken duidelijk hoe weerzinwekkend vooral de Kroatische politie tekeergaat tegen vluchtelingen. Ook daar het afpakken van schoenen met soms desastreus resultaat. Hoeveel doden er onderweg vallen blijft onbekend. En steeds weer proberen overlevers het opnieuw. Lorena maakt zich zorgen over het been van Umar. Hij lacht en laat een foto zien van hoe het er eerder uitzag dankzij gloeiend Kroatisch ijzer. Gruwelijk. Lorena en Andrea praktiseren vijf van de zeven werken van barmhartigheid (Mattheüs 25: 35-36) inzake hongerigen, dorstigen, naakten, vreemdelingen en zieken. Heiligen dus.

Christina Pawlata, Zonder schoenen overleef je niet, Human 2Doc Kort, donderdag 1 juli, NPO 2, 23.05 uur